DRONE HABERLEŞME PROTOKOLLERİ: KOMUTA-KONTROL VE GÖRÜNTÜ İLETİMİ MİMARİLERİ, ÖZELLİKLERİ VE GÜVENLİK ANALİZİ

DRONE HABERLEŞME PROTOKOLLERİ: KOMUTAKONTROL VE GÖRÜNTÜ İLETİMİ MİMARİLERİ, ÖZELLİKLERİ VE GÜVENLİK ANALİZİ Uzaktan Kumanda Bağlantısından Dijital FPV Sistemlerine, MAVLink Telemetrisinden Elektronik Harp Tehditlerine: Sivil ve Askerî İnsansız Hava Araçlarında Bağlantı Katmanlarının Karşılaştırmalı Bir İncelemesi Drone Communication Protocols: Command-and-Control and Video Transmission Architectures, Characteristics and Security Analysis — A Comparative Review of Link Layers in Civil and Military Unmanned Aerial Vehicles Derleme Makale / Review Article İnsansız hava aracı • komuta-kontrol bağlantısı • MAVLink • ExpressLRS • dijital FPV • uzaktan tanımlama • elektronik harp ÖZET Bir insansız hava aracı (İHA) tek bir radyo bağlantısıyla değil, birbirinden farklı gereksinimlere sahip en az üç bağımsız bağlantı katmanıyla uçar: kumanda kollarındaki hareketi hava aracına taşıyan komuta-kontrol (C2) bağlantısı, uçuş kontrolcüsünün durumunu ve görev komutlarını taşıyan telemetri/görev bağlantısı ve kameradan pilota akan görüntü bağlantısı. Bu makale, sivil ve askerî drone ekosisteminde bu üç katmanda kullanılan haberleşme protokollerini teknik özellikleri ve güvenlik nitelikleri açısından karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Komuta -kontrol tarafında klasik 2,4 GHz frekans atlamalı sistemler (FrSky ACCST/ACCESS, Spektrum DSMX), LoRa tabanlı uzun menzil bağlantıları (TBS Crossfire, ExpressLRS), üretici tescilli entegre sistemler (DJI OcuSync/O4) ve alıcı-uçuş kontrolcüsü seri protokolleri (SBUS, CRSF); telemetri tarafında MAVLink 2 çerçeve yapısı ve mesaj imzalama mekanizması; görüntü tarafında analog 5,8 GHz, dijital FPV (DJI O4, Walksnail, HDZero), açık kaynak WFB-ng/OpenIPC, Wi-Fi, hücresel (3GPP Rel-17) ve uydu bağlantıları ele alınmaktadır. Her protokol mimarisi gizlilik, bütünlük, kaynak doğrulama, tekrar koruması ve anahtar yönetimi olmak üzere beş güvenlik hizmeti ile güven modeli açısından çözümlenmekte; tehdit analizinde dinleme, karıştırma, sahte komut, tekrar, kimlik sahteciliği ve konumlandırma tehditleri katman katman değerlendirilmekte; DJI DroneID'nin şifresiz olduğunu ortaya koyan NDSS 2023 araştırması, PX4 için 2025 yılında yayımlanan CVE kayıtları, Remote ID yayınının kimlik doğrulamasız yapısı ve Ukrayna sahasında fiber optik kılavuzlu drone'ların ortaya çıkmasına yol açan elektronik harp deneyimi somut veriyle tartışılmaktadır. Makale, 30 Temmuz 2026 tarihli yeni SHT-İHA Talimatı'nın uzaktan tanımlama ve coğrafi sınırlama zorunluluklarını ve KET Yönetmeliği'nin frekans/güç sınırlarını Türkiye bağlamında değerlendirerek tasarımcılar, işleticiler ve düzenleyiciler için katmanlı bir güvenlik önerisi seti sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: insansız hava aracı, drone, komuta-kontrol bağlantısı, uzaktan kumanda protokolü, ExpressLRS, Crossfire, OcuSync, MAVLink, mesaj imzalama, FPV, dijital görüntü iletimi, HDZero, Walksnail, WFB-ng, 3GPP UAV, uzaktan tanımlama, Remote ID, DroneID, karıştırma, elektronik harp, fiber optik drone, SHT-İHA, KET Yönetmeliği ABSTRACT An unmanned aerial vehicle (UAV) does not fly over a single radio link but over at least three independent link layers with distinct requirements: the command-and-control (C2) link that carries stick movements to the aircraft, the telemetry/mission link that carries flight controller state and mission commands, and the video link that streams the camera feed to the pilot. This article comparatively reviews the communication protocols used in these three layers across the civil and military drone ecosystem, with respect to both technical characteristics and security properties. On the C2 side it covers classic 2.4 GHz frequency-hopping systems (FrSky ACCST/ACCESS, Spektrum DSMX), LoRa-based long-range links (TBS Crossfire, ExpressLRS), vendor-proprietary integrated systems (DJI OcuSync/O4) and receiver-to-flight-controller serial protocols (SBUS, CRSF); on the telemetry side the MAVLink 2 frame structure and message signing mechanism; and on the video side analog 5.8 GHz, digital FPV (DJI O4, Walksnail, HDZero), open-source WFB-ng/OpenIPC, Wi-Fi, cellular (3GPP Rel-17) and satellite links. Each protocol architecture is analysed against five security services (confidentiality, integrity, origin authentication, replay protection, key management) and its trust model; the threat analysis then evaluates eavesdropping, jamming, command injection, replay, identity spoofing and localisation threats layer by layer, drawing on the NDSS 2023 study that showed DJI DroneID to be unencrypted, the 2025 CVE records published for PX4, the unauthenticated nature of Remote ID broadcasts and the electronic-warfare experience in Ukraine that gave rise to fibre-optic guided drones. The article assesses the remote identification and geofencing obligations of the new Turkish SHT-İHA Instruction of 30 July 2026 and the frequency/power limits of the SRD (KET) Regulation in the Turkish context, and closes with a layered set of security recommendations for designers, operators and regulators.

Keywords: unmanned aerial vehicle, drone, command and control link, radio control protocol, ExpressLRS, Crossfire, OcuSync, MAVLink, message signing, FPV, digital video transmission, HDZero, Walksnail, WFB-ng, 3GPP UAV, remote identification, Remote ID, DroneID, jamming, electronic warfare, fibre-optic drone, SHT-İHA, SRD regulation 1. Giriş Sivil drone pazarının on yıl içinde hobi ürününden kritik altyapı denetimi, tarım, lojistik ve kolluk uygulamalarına uzanan bir endüstriye dönüşmesi ve aynı dönemde Ukrayna sahasında küçük FPV (First Person View -- Birinci Şahıs Görüşü) drone'larının muharebe alanının belirleyici unsuru hâline gelmesi, bu araçların nasıl uçtuğu kadar nasıl haberleştiği sorusunu da merkeze taşımıştır. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) verilerine göre Türkiye hava sahasında 90 binden fazla kayıtlı İHA ve yaklaşık 2 milyon İHA pilotu bulunmaktadır (SHGM, 2026); Ukrayna ise 2025 sonu itibarıyla aylık 50 binin üzerinde FPV drone üretimine ulaşmıştır (The War Zone, 2025). Bu ölçekte, bir drone ile kumandası arasındaki radyo bağlantısının özellikleri artık yalnızca bir mühendislik tercihi değil; kamu güvenliği, kişisel veri, spektrum yönetimi ve millî güvenlik boyutları olan bir düzenleme konusudur. Popüler anlatıda "drone sinyali" tek bir bağlantı gibi tasvir edilse de gerçekte bir İHA en az üç ayrı ve farklı gereksinimlere sahip bağlantı katmanıyla uçar. Komuta-kontrol (Command and Control -- C2) bağlantısı, pilotun kumanda kollarındaki hareketini saniyede onlarca ila yüzlerce kez hava aracına taşır; burada belirleyici ölçüt veri hızı değil, gecikme ve güvenilirliktir. Telemetri ve görev bağlantısı, uçuş kontrolcüsünün konum, batarya, tutum ve hata durumunu yere; yerden de görev noktaları, parametre değişiklikleri ve mod komutlarını hava aracına taşır. Görüntü bağlantısı ise kameradan pilotun gözlüğüne ya da yer istasyonuna kesintisiz video akışı sağlar; bu katmanda megabit mertebesinde bant genişliği ve cam-cama (glass-to-glass) gecikmenin insan tepki süresinin altında kalması gerekir. Bunlara, 2024'ten itibaren ABD ve Avrupa Birliği'nde, 30 Temmuz 2026'dan itibaren de Türkiye'de zorunlu hâle gelen uzaktan tanımlama (Remote ID) yayını dördüncü bir katman olarak eklenmiştir.

Bu dört katmanın her biri farklı protokoller, farklı frekans bantları ve farklı güvenlik varsayımlarıyla tasarlanmıştır. Analog 5,8 GHz video bağlantısı, 5,8 GHz alıcısı olan herkesin izleyebileceği şifresiz bir FM yayınıdır; açık kaynak MAVLink telemetri protokolü varsayılan yapılandırmada ne şifreleme ne de kimlik doğrulama uygular; buna karşın DJI'ın OcuSync ailesi AES-256 ile şifrelenmiş olmasına rağmen aynı üreticinin DroneID yayınının şifresiz olduğu 2023 yılında akademik olarak kanıtlanmıştır (Schiller vd., 2023). Uzaktan tanımlama standardı ASTM F3411 ise tasarımı gereği kimlik doğrulaması içermez ve açık kaynak araçlarla sahte drone yayını üretilebilmektedir (cyber-defence-campus, 2024). Dolayısıyla "drone güvenliği" tek bir yargıyla özetlenemez; katman katman incelenmesi gereken bir tehdit yüzeyidir.

Bu makalenin amacı, sivil ve askerî drone ekosisteminde hareket (komuta -kontrol) ve görüntü iletimi için kullanılan haberleşme protokollerini teknik özellikleri, performans ölçütleri ve güvenlik nitelikleri açısından karşılaştırmalı biçimde ortaya koymak ve bu tabloyu Türkiye'nin güncel düzenleyici çerçevesiyle ilişkilendirmektir. Makalenin geri kalanı şu şekilde düzenlenmiştir: 2. bölüm kavramsal çerçeveyi, bağlantı türlerini ve frekans/güç sınırlarını açıklamaktadır. 3. bölüm komuta-kontrol protokollerini, 4. bölüm MAVLink ve telemetri katmanını, 5. bölüm görüntü iletim sistemlerini incelemektedir. 6. bölüm her protokolün mimarisinin hangi güvenlik hizmetlerini (gizlilik, bütünlük, kimlik doğrulama, tekrar koruması, anahtar yönetimi) yapısal olarak sağlayıp sağlamadığını çözümlemekte; 7. bölüm bu mimarilerin karşı karşıya olduğu tehditleri katman katman analiz etmektedir. 8. bölüm uluslararası ve Türk hukukundaki düzenleyici çerçeveyi, 9. bölüm Türkiye'ye özgü bağlamı ele almaktadır. 10. bölüm öneriler, 11. bölüm ise sonuç bölümüdür. 2. Kavramsal Çerçeve: Bir Drone Kaç Bağlantıyla Uçar?

2.1. Bağlantı katmanları ve gereksinim profilleri Şekil 1, tipik bir İHA sisteminde yer ve hava segmentleri arasındaki bağlantı katmanlarını göstermektedir. Yer segmentinde uzaktan kumanda (RC verici), yer kontrol istasyonu (Ground Control Station -- GCS) yazılımı ve FPV gözlük/monitör; hava segmentinde ise RC alıcısı, uçuş kontrolcüsü (Flight Controller -- FC), kamera ve video vericisi (Video Transmitter -- VTX) bulunur. Bu bileşenler arasında dört ayrı bağlantı akışı vardır ve her birinin performans profili farklıdır.

Şekil 1. İHA haberleşme mimarisi: yer ve hava segmentleri arasındaki dört bağlantı katmanı (2026) C2 bağlantısı, kumanda kollarının konumunu 16–24 kanal hâlinde kodlayarak hava aracına gönderir. Uçuş kontrolcüsü bu kanal değerlerini saniyede 50 ila 1000 kez okur; dolayısıyla her paket yalnızca birkaç düzine bayt taşır, ancak paketlerin düzenli aralıklarla ve düşük gecikmeyle ulaşması hayati önemdedir. 3GPP'nin İHA hizmet gereksinimlerini tanımlayan TS 22.125 belgesi, "doğrudan kumanda (direct stick steering)" senaryosu için uçtan uca gecikmeyi %99,9 güvenilirlikle 40 ms, "ara nokta yönlendirme (steer to waypoints)" senaryosu için ise 1 s olarak belirlemiştir (3GPP TS 22.125, 2022). Bu iki değer, C2 bağlantısının niteliğinin uçuş moduna göre ne kadar farklılaştığını gösterir: manuel FPV uçuşunda insan pilotun tepki döngüsü içinde kalmak için onlarca milisaniye yeterliyken, otonom görev uçuşunda saniye mertebesi kabul edilebilir.

Telemetri bağlantısı ters yönde (hava aracından yere) çalışır ve alınan sinyal gücü (RSSI), bağlantı kalitesi (Link Quality -- LQ), batarya gerilimi, GNSS konumu ve uçuş modu gibi verileri taşır. Modern RC protokolleri (CRSF, ELRS, ACCESS) telemetriyi C2 bağlantısının içine gömerek aynı radyo üzerinden çift yönlü iletişim sağlarken, ArduPilot ve PX4 tabanlı sistemlerde ayrı bir telemetri radyosu (tipik olarak 433/915 MHz SiK radyo veya Wi-Fi/LTE) üzerinden MAVLink protokolü kullanılır. Görev bağlantısı ise bu telemetri kanalının yerden havaya bakan yüzüdür: görev noktaları, geofence sınırları, parametre değişiklikleri ve "kalkış / eve dön / iniş" gibi yüksek seviye komutlar bu kanaldan geçer. Görüntü bağlantısı, diğer üçünden nitelik olarak ayrılır. Analog sistemlerde kameranın kompozit video çıkışı doğrudan FM modülasyonla 5,8 GHz'e taşınırken, dijital sistemlerde görüntü H.264/H.265 ile sıkıştırılır, ileri hata düzeltme (Forward Error Correction -- FEC) ile korunur ve çoğu zaman şifrelenerek gönderilir. Bant genişliği 2–50 Mbit/s arasında değişir ve bu nedenle görüntü bağlantısı, RF spektrumunda en fazla yer kaplayan, en fazla güç harcayan ve karıştırmaya karşı en kırılgan katmandır. Nihayet uzaktan tanımlama yayını, tek yönlü ve alıcısız bir "dijital plaka" yayınıdır; Bluetooth 5 Long Range veya Wi-Fi Beacon/NAN çerçeveleri içinde drone'un seri numarasını, konumunu, hızını ve pilotun konumunu saniyede birkaç kez yayımlar (ASTM F3411-22a, 2022).

2.2. Frekans bantları ve düzenleyici güç sınırları Sivil drone haberleşmesinin tamamına yakını lisanssız (ISM/SRD) bantlarda gerçekleşir: 433 MHz (Avrupa; ITU Bölge 1), 868 MHz (Avrupa) / 915 MHz (Amerika) alt-GHz bantları, 2,4 GHz ve 5,8 GHz. Alt-GHz bantlar dalga boyunun uzunluğu sayesinde engel arkasına daha iyi nüfuz eder ve aynı çıkış gücünde daha uzun menzil sağlar; ancak bant genişlikleri dar olduğundan yalnızca C2 ve telemetri için uygundur. 2,4 GHz hem C2 hem görüntü için kullanılan en kalabalık banttır; Wi-Fi, Bluetooth ve mikrodalga fırınlarla paylaşılır. 5,8 GHz ise geniş bant genişliği sayesinde görüntü iletiminin doğal yurdudur, fakat menzili ve nüfuz gücü en düşük banttır (Zeng vd., 2016).

Aynı ürünün "FCC" ve "CE" sürümlerinde bildirilen menzillerin iki katına varan farkı, bu bantlardaki güç sınırlarından kaynaklanır. ABD'de FCC Part 15.247 kuralı 2,4 GHz ve 5,8 GHz bantlarında yayılı spektrum sistemleri için 1 W iletilen güce ve yönlü antenle 4 W EIRP'ye kadar izin verir. Avrupa'da ETSI EN 300 328 standardı 2,4 GHz için 100 mW EIRP, ETSI EN 300 440 ise 5,8 GHz (5725–5875 MHz) için 25 mW EIRP sınırı getirir (ETSI EN 300 328, 2019). Türkiye'de Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nun (BTK) Kısa Mesafe Erişimli Telsiz (KET) Cihazları Hakkında Yönetmeliği, Avrupa (ERC/REC 70-03) ile uyumlu olarak 5725–5875 MHz bandında 25 mW e.i.r.p., 2400–2483,5 MHz bandında geniş bantlı veri iletim sistemleri için 100 mW e.i.r.p. sınırını öngörür (KET Yönetmeliği, 2012). Dolayısıyla DJI O4 Air Unit Pro'nun FCC modunda 15 km, CE modunda 8 km olarak bildirilen menzili (DJI, 2025) teknik bir sınırdan değil, hukuki güç sınırından kaynaklanır; Türkiye'de yasal olan yalnızca CE değerleridir.

2.3. Link bütçesi ve menzil Menzil, çıkış gücünün değil, link bütçesinin fonksiyonudur. Serbest uzay yol kaybı (Free Space Path Loss -- FSPL) `FSPL(dB) = 20log(d) + 20log(f) + 32,44` (d km, f MHz) formülüyle hesaplanır; 2,4 GHz'de 10 km mesafede yaklaşık 120 dB, 900 MHz'de ise yaklaşık 111 dB'dir. Aradaki 9 dB fark, aynı güçte alt-GHz bağlantının neden yaklaşık 2,7 kat daha uzağa ulaştığını açıklar. Bağlantının ayakta kalması için `EIRP − FSPL + Anten Kazancı ≥ Alıcı Hassasiyeti` koşulu sağlanmalıdır. LoRa modülasyonunun drone dünyasındaki başarısının sırrı tam bu noktadadır: Semtech SX1280 çipi 2,4 GHz'de LoRa kipinde −130 dBm'e varan alıcı hassasiyeti sunar (Semtech, 2020); bu, klasik FSK/GFSK alıcılarına göre 15–20 dB avantaj demektir. ExpressLRS topluluğunun 100 mW çıkış gücüyle 2,4 GHz'de 33 km menzil raporlaması (ExpressLRS, 2025) bu hassasiyet avantajının doğrudan sonucudur. Şekil 2, farklı C2 ve görüntü sistemleri için bildirilen menzilleri özetlemektedir. Şekil 2. Komuta-kontrol ve dijital görüntü bağlantılarında bildirilen menzil değerleri (2025) 3. Komuta-Kontrol (RC) Bağlantı Protokolleri 3.1. Klasik 2,4 GHz frekans atlamalı sistemler Model uçak dünyasından devralınan klasik RC protokolleri 2,4 GHz bandında frekans atlamalı yayılı spektrum (Frequency Hopping Spread Spectrum -- FHSS) ilkesine dayanır. Verici ve alıcı, eşleştirme (bind) sırasında paylaşılan bir kimlikten türetilen sözderastgele bir atlama dizisini izleyerek saniyede yüzlerce kez kanal değiştirir; böylece hem aynı sahadaki diğer pilotlarla çakışma hem de dar bantlı girişim etkisi azaltılır. FrSky'ın ACCST (Advanced Continuous Channel Shifting Technology) protokolü D8 (8 kanal) ve D16 (16 kanal, telemetrili) kiplerini sunar; 2019'da tanıtılan ACCESS (Advanced Communication Control Elevated Spread Spectrum) ise 24 kanal, havadan yazılım güncelleme ve üreticinin "şifreleme" olarak nitelendirdiği bir katman ekler (FrSky, 2019). Spektrum'un DSMX protokolü, her vericiye özgü GUID'den türetilen 23 kanallı atlama dizisi kullanır; Futaba FASST ve T-FHSS benzer yaklaşımlardır.

Bu ailenin ortak özellikleri düşük çıkış gücü (tipik 100 mW), 2–10 km pratik menzil, 9– 22 ms paket aralığı ve kriptografik olmayan güvenlik modelidir. Atlama dizisi bir gizli anahtar değil, eşleştirme sırasında açık olarak iletilen bir kimlikten türetilir; protokolün gizliliği esas olarak tescilli olmasına ve tersine mühendislik zahmetine dayanır. Nitekim çok protokollü açık kaynak modüller (Multiprotocol TX Module, "4-in-1") D8/D16/DSMX dahil düzinelerce tescilli protokolü yeniden uygulayabilmektedir; bu, protokollerin gizli olmadığını göstermesi bakımından öğreticidir. ACCESS'in şifreleme iddiasının bağımsız akademik doğrulaması bulunmamaktadır ve topluluk yorumları bu katmanın esas amacının üçüncü taraf uyumlu alıcı üretimini engellemek olduğu yönündedir (Liang, 2019). 3.2. LoRa tabanlı uzun menzil bağlantıları: Crossfire ve ExpressLRS Uzun menzil FPV ihtiyacı, 2015'ten itibaren alt-GHz bantta LoRa modülasyonu kullanan yeni bir RC bağlantısı sınıfı doğurdu. TBS Crossfire, 868/915 MHz bandında 10 mW–2 W arasında seçilebilir çıkış gücü ve 50/150 Hz paket hızıyla çalışır; tescilli bir sistem olmakla birlikte alıcı-uçuş kontrolcüsü arasında tanımladığı CRSF (Crossfire Serial Protocol), 420 kbaud çift yönlü seri protokol olarak sektör standardı hâline gelmiştir (Team BlackSheep, 2022).

2020'de açık kaynak olarak başlayan ExpressLRS (ELRS) ise bugün hobi ve düşük maliyetli askerî FPV segmentinde en yaygın C2 bağlantısıdır. Semtech SX127x (900 MHz) ve SX1280 (2,4 GHz) alıcı-vericileri üzerinde ESP32/ESP8285 işlemcilerle çalışan ELRS, LoRa kipinde 25–500 Hz, 2,4 GHz'de FLRC (Fast Long Range Communication) kipinde 1000 Hz'e varan paket hızı sunar. Paket hızı ile menzil arasında doğrudan bir değiş-tokuş vardır: 1000 Hz'de 2–3 ms gecikme ve yaklaşık 1 km menzil; 150 Hz'de 12 ms gecikme ve 20–35 km; 25 Hz'de ise 100 km'yi aşan menzil raporlanmıştır (ExpressLRS, 2025). Bu esneklik, aynı donanımın hem yarış hem uzun menzil uygulamalarında kullanılmasını mümkün kılar. ELRS'in güvenlik modeli dikkatle anlaşılmalıdır. Sistem, kullanıcı tarafından belirlenen bir eşleştirme cümlesi (binding phrase) kullanır; bu cümlenin MD5 özetinden altı baytlık bir UID türetilir ve atlama dizisi ile paket doğrulaması bu UID'ye bağlanır. Bu mekanizma aynı sahadaki diğer ELRS sistemlerinden ayrışmayı sağlar, ancak kriptografik bir anahtar değildir: paket içeriği şifrelenmez, MD5 tek yönlü özet olsa da zayıf bir cümle sözlük saldırısıyla bulunabilir ve cümleyi bilen herkes uyumlu bir verici yapılandırabilir. ELRS geliştiricileri de projeyi bir güvenlik ürünü olarak tanıtmamaktadır. Ukrayna sahasında ELRS tabanlı drone'ların yaygınlığı, protokolün açık kaynak olmasının hem hızlı uyarlanabilirlik (özel frekanslar, farklı paket hızları) hem de rakibin aynı bilgiyle karşı tedbir geliştirebilmesi anlamına geldiğini göstermektedir.

3.3. Tescilli entegre sistemler: DJI OcuSync/O4 ve benzerleri Tüketici ve kurumsal drone pazarının lideri DJI, C2, telemetri ve görüntüyü tek bir bağlantıda birleştiren entegre bir yaklaşım izler. 2015'teki Lightbridge'in ardından OcuSync 1.0 (2016), OcuSync 2.0 (2018), O3 (2021–2022) ve O4 (2024–2025) nesilleri gelmiştir. O4 ailesi 2,4 ve 5,8 GHz bantlarında otomatik bant değiştirme, 1080p/100 fps video, DJI Goggles 3 ile yarış modunda 15 ms'ye (O4 Pro) ve 20 ms'ye (O4) kadar düşen gecikme, FCC modunda 15 km / CE modunda 8 km (O4 Pro) menzil sunar (DJI, 2025). Tüm OcuSync nesillerinde bağlantı, her açılışta üretilen oturum anahtarlarıyla AES-256 ile şifrelenir; DJI'ın güvenlik beyaz kitabı bu şifrelemenin dinleme, yakın alan ele geçirme ve ortadaki adam saldırılarına karşı koruma sağladığını belirtir (DJI, 2025). Autel'in SkyLink ve Parrot'nun Wi-Fi tabanlı sistemleri benzer entegre yaklaşımın örnekleridir.

Entegre sistemlerin avantajı, kullanıcıya tek bir cihazla tutarlı deneyim ve ürün düzeyinde şifreleme sunmasıdır; dezavantajı ise kapalılıktır. Protokolün bağımsız güvenlik denetimi ancak tersine mühendislikle mümkündür ve bu yapıldığında sonuçlar üreticinin beyanlarıyla örtüşmeyebilir. Ruhr Üniversitesi Bochum araştırmacıları 2023'te OcuSync fiziksel katmanını ve DJI ürün yazılımını tersine çevirerek 16 güvenlik açığı bulmuş ve DroneID yayınının -- DJI'ın aksine yönde açıklamalarına rağmen -- şifresiz olduğunu göstermiştir (Schiller vd., 2023; bkz. §7.4). Bu örnek, "AES-256 ile şifreli" ifadesinin bir bağlantının tüm bileşenlerini kapsamadığı durumların olabileceğini göstermektedir. 3.4. Alıcı ile uçuş kontrolcüsü arasındaki seri protokoller RF bağlantısı hava aracına ulaştıktan sonra kanal değerleri alıcıdan uçuş kontrolcüsüne bir seri hat üzerinden aktarılır. Futaba'nın SBUS protokolü 100.000 baud, ters çevrilmiş (inverted) UART üzerinden 16 orantısal + 2 dijital kanalı 25 baytlık çerçevelerde, 7–14 ms aralıklarla taşır; yalnızca tek yönlüdür. CRSF ise 420 kbaud, ters çevrilmemiş UART üzerinden çift yönlü çalışır, kanal verisinin yanı sıra telemetri, bağlantı istatistikleri ve yapılandırma komutlarını (LUA scriptleri) taşır; ELRS de aynı protokolü benimsemiştir. Spektrum SRXL2, FlySky IBUS ve eski PPM (Pulse Position Modulation) diğer örneklerdir. Bu protokoller hava aracının içinde kaldıkları için doğrudan RF saldırı yüzeyi oluşturmaz; ancak uçuş kontrolcüsü yazılımının bu girişleri ayrıştırma biçimi (örneğin CRSF çerçeve uzunluk baytına güvenmesi) bellek güvenliği açısından denetlenmesi gereken bir noktadır. Tablo 1. Başlıca komuta-kontrol (C2) bağlantı protokollerinin karşılaştırması Sistem Bant Modülasyon Paket hızı Bildirilen menzil Güvenlik modeli FrSky ACCST D16 2,4 GHz FHSS (GFSK) ~111 Hz (9 ms) 2–4 km @100 mW Bind kimliğinden atlama dizisi; şifreleme yok FrSky ACCESS 2,4 GHz / 900 FHSS ~111 Hz 2–5 km Üretici beyanı "şifreli"; MHz bağımsız doğrulama yok Spektrum DSMX 2,4 GHz FHSS ~45–90 Hz 1–3 km GUID tabanlı atlama; (DSSS+FHSS) (11/22 ms) şifreleme yok TBS Crossfire 868/915 MHz LoRa 50 / 150 Hz 30–40 km @2 W Tescilli; bind kimliği; şifreleme belirtilmemiş ExpressLRS 900 868/915 MHz LoRa (SX127x) 25–200 Hz 35 km+ @100 mW Binding phrase → MD5 UID; şifreleme yok ExpressLRS 2,4 2,4 GHz LoRa / FLRC 50–1000 Hz 33 km @100 mW Binding phrase → MD5 (SX1280) (150 Hz) UID; şifreleme yok DJI O4 / OcuSync 2,4 + 5,8 GHz OFDM (tescilli) entegre 15 km FCC / 8 km AES-256, açılışta oturum (video+C2) CE anahtarı Wi-Fi 802.11 2,4 / 5 GHz OFDM uygulama 0,5–2 km WPA2 (yapılandırmaya (Parrot vb.) katmanı bağlı); deauth'a açık LTE / 5G NR lisanslı OFDMA ağ gecikmesine ağ kapsama alanı 3GPP AKA + NAS/AS (3GPP) bağlı şifreleme; SIM tabanlı kimlik Not. Kaynak: ExpressLRS (2025), Team BlackSheep (2022), FrSky (2019), DJI (2025) ve 3GPP TS 22.125 (2022) teknik belgeleri temel alınarak derlenmiştir. Menziller açık alan ve görüş hattı koşullarında üretici/topluluk bildirimleridir. 4. Telemetri ve Görev Katmanı: MAVLink ve Türevleri 4.1. MAVLink mimarisi ve çerçeve yapısı 2009'da Lorenz Meier tarafından ETH Zürih'te geliştirilen MAVLink (Micro Air Vehicle Link), bugün ArduPilot, PX4 ve bunları kullanan binlerce ticari/askerî sistemin ortak telemetri ve görev protokolüdür. Mission Planner, QGroundControl ve MAVProxy gibi yer istasyonları, DroneKit ve MAVSDK gibi yazılım kütüphaneleri, Dronecode Vakfı'nın çatısı altındaki tüm ekosistem bu protokol üzerinden konuşur. MAVLink, taşıma katmanından bağımsız bir mesaj serileştirme protokolüdür: seri hat, UDP/TCP, Wi-Fi, LTE veya uydu üzerinden aynı çerçeveler taşınır (MAVLink, 2025).

2017'de yayımlanan MAVLink 2 çerçevesi Şekil 3'te gösterilmiştir. 10 baytlık başlık; 0xFD başlangıç baytı, yük uzunluğu, uyumsuzluk ve uyumluluk bayrakları, sıra numarası, sistem ve bileşen kimlikleri ile 24 bitlik mesaj kimliğinden oluşur. Yük en fazla 255 bayttır ve sondaki sıfır baytlar iletimden önce kırpılır. İki baytlık CRC-16/MCRF4XX sağlama toplamı, mesaj tanımından türetilen bir CRC_EXTRA baytıyla tohumlanır; böylece gönderici ve alıcının aynı mesaj tanımını kullandığı doğrulanır. İsteğe bağlı 13 baytlık imza bloğuyla birlikte azami çerçeve uzunluğu 280 bayttır. Protokol "lehçe (dialect)" kavramıyla genişletilebilir; ortak lehçe yüzlerce mesaj tanımı içerir ve ArduPilot, PX4 gibi projeler kendi lehçelerini ekler.

Şekil 3. MAVLink 2 çerçeve yapısı ve isteğe bağlı 13 baytlık imza bloğu (2025) 4.2. MAVLink 2 mesaj imzalama MAVLink 1'in en çok eleştirilen yönü hiçbir kimlik doğrulama mekanizması içermemesiydi: telemetri kanalına erişen herkes geçerli bir COMMAND_LONG mesajı üreterek hava aracına "eve dön", "motoru durdur" veya "şu konuma git" diyebilirdi. MAVLink 2 bu boşluğu mesaj imzalama (message signing) ile kapatmayı hedefler. İmza bloğu; bağlantı kimliği (1 bayt), 1 Ocak 2015 epoch'undan itibaren 10 µs çözünürlüklü zaman damgası (6 bayt) ve SHA-256 özetinin ilk 48 bitinden oluşan imza (6 bayt) içerir. Özet; 32 baytlık gizli anahtar, başlık, yük, CRC, bağlantı kimliği ve zaman damgasının birleşimi üzerinden hesaplanır. Alıcı, zaman damgasının daha önce görülen değerden büyük olmasını ve aynı anahtarla hesaplanan imzanın eşleşmesini şart koşar (MAVLink, 2025; PX4, 2025).

Bu mekanizmanın sınırları açıkça bilinmelidir. Birincisi, imzalama bütünlük ve kaynak doğrulama sağlar, gizlilik sağlamaz: yük şifrelenmez, telemetriyi dinleyen herkes konum, batarya ve görev verisini okuyabilir. İkincisi, imzalama isteğe bağlıdır ve varsayılan olarak kapalıdır; hava aracı imzasız MAVLink 1 paketlerini kabul edecek şekilde yapılandırılmışsa, saldırganın MAVLink 1'e "düşürme (downgrade)" yapması yeterlidir. Üçüncüsü, zaman damgası toleransı içinde tekrar (replay) saldırısı teorik olarak mümkündür. Dördüncüsü, 32 baytlık anahtarın dağıtımı ve saklanması protokolün dışında bırakılmıştır; yer istasyonu yazılımında düz metin olarak saklanan bir anahtar, sistemin güvenliğini o yazılımın güvenliğine indirger.

4.3. DroneCAN, uXRCE-DDS ve üretici SDK'ları MAVLink hava aracı ile yer arasındaki bağlantı için tasarlanmışken, hava aracının içindeki bileşenler (ESC, GNSS, hava hızı sensörü, gimbal) için CAN tabanlı DroneCAN (eski adıyla UAVCAN v0) ve Cyphal protokolleri kullanılır. PX4, v1.14'ten itibaren yardımcı bilgisayarla (companion computer) iletişimde ROS 2 uyumlu uXRCE-DDS köprüsünü benimsemiştir; bu, MAVLink'in yerini almaktan çok, otonomi yazılımının uçuş kontrolcüsüyle yüksek hızlı veri paylaşımına hizmet eder. Kapalı ekosistemlerde ise DJI Mobile SDK / Payload SDK ve Parrot Olympe gibi üretici arayüzleri MAVLink'in işlevini üstlenir; bunlar uygulama katmanında kimlik doğrulama içerse de protokol ayrıntıları kamuya açık değildir. 5. Görüntü İletim Sistemleri 5.1. Analog 5,8 GHz FPV FPV'nin ilk on yılına damgasını vuran analog sistemler, kameranın kompozit (PAL/NTSC) çıkışını FM modülasyonla 5,8 GHz bandına (5645–5945 MHz; A/B/E/F/R bantlarında 40 kanal, "Raceband" 5658–5917 MHz) taşır. Sıkıştırma ve tamponlama olmadığı için cam-cama gecikme 8–12 ms ile insan algısının altındadır ve sinyal zayıfladığında görüntü bir anda kesilmek yerine kademeli olarak bozulur ("kar" görünümü) -- pilota geri dönmek için değerli saniyeler kazandıran bir özellik. Vericiler 25 mW (CE yasal sınırı) ile 1–2 W arasında değişir; menzil, anten ve alıcı çeşitliliği (diversity) ile 5–20 km'ye çıkarılabilir (Liang, 2026). Güvenlik açısından analog FPV en şeffaf katmandır: yayın şifresiz bir FM sinyalidir ve 20 dolarlık herhangi bir 5,8 GHz alıcı, aynı kanala ayarlandığında görüntüyü olduğu gibi gösterir. Ukrayna sahasında her iki tarafın rakip drone'ların video akışını izleyerek pilot konumlarını ve hedefleri tespit etmesi, bu özelliğin doğrudan operasyonel sonucudur. Ayrıca analog sinyal, aynı kanalda daha güçlü bir vericiyle kolayca bastırılabilir; bu, karıştırma değil, basit bir "üzerine yayın" (overpowering) saldırısıdır.

5.2. Dijital FPV: DJI O3/O4, Walksnail Avatar ve HDZero 2019'da DJI'ın ilk dijital FPV sistemini tanıtmasıyla başlayan dönüşüm, üç farklı teknik yaklaşımı ortaya çıkarmıştır. DJI O3/O4 ve Walksnail Avatar (Caddx), H.264/H.265 sıkıştırma, uyarlanabilir bit hızı ve OFDM üzerinde FEC kullanan "gerçek dijital" sistemlerdir. O4 Pro, 1080p/100 fps'de Goggles 3 ile yarış modunda 15 ms, Goggles 2/Integra ile 30 ms'nin altında gecikme sunar (DJI, 2025); Walksnail 1080p'de 22–35 ms aralığındadır. Bu sistemler dijital sıkıştırmanın doğası gereği değişken gecikmeye sahiptir: hareketli sahnelerde ve zayıf sinyalde kodlayıcı daha fazla tamponlar. Divimath'in HDZero sistemi ise üçüncü bir yol izler: kareler arası sıkıştırma yapmadan, sabit bit hızlı ve neredeyse sıkıştırmasız bir dijital akış gönderir. Sonuç, 540p/90 fps'de 14 ms civarında sabit gecikme ve analoga benzer kademeli bozulma davranışıdır; bedeli ise daha düşük çözünürlük ve daha kısa menzildir (Liang, 2026). Dijital sistemlerin tümü bağlantıyı şifreler (DJI AES-256; Walksnail ve HDZero için üretici beyanı ölçüsünde) ve bu nedenle analogdaki "herkes izleyebilir" sorunu ortadan kalkar; ancak dijital sistemler karıştırmaya karşı daha kırılgandır -- sinyal-gürültü oranı eşiğin altına indiğinde görüntü kademeli bozulmak yerine donar veya tamamen kesilir ("dijital uçurum" etkisi). 5.3. Açık kaynak dijital görüntü: WFB-ng ve OpenIPC Hobi topluluğunun ve Ukrayna'daki gönüllü mühendislerin geliştirdiği WFB-ng (Wifibroadcast Next Generation), standart Wi-Fi donanımını sıra dışı bir biçimde kullanır: Wi-Fi kartı monitör kipine alınır ve 802.11 çerçeveleri, erişim noktasıyla ilişkilendirme (association) ve alındı onayı (ACK) beklemeden doğrudan enjekte edilir. Böylece Wi-Fi'nin gecikme ve menzil sınırlamaları aşılır; her RTP video paketi tek bir radyo paketine eşlenir. Varsayılan yapılandırmada 12 paketlik bloğun 4'üne kadar kayıp FEC ile kurtarılır ve bağlantı libsodium kütüphanesiyle uçtan uca şifrelenir ve doğrulanır (gs.key/drone.key anahtar çifti) (wfb-ng, 2025). OpenIPC projesi bu iletim katmanını, ucuz IP kamera yongalarına (SigmaStar, GOKE) yüklenen açık kaynak bir ürün yazılımıyla birleştirerek 30–50 dolara 720p–1080p dijital FPV sistemi kurmayı mümkün kılmıştır. PX4 belgeleri bu yaklaşımı resmî bir video/telemetri bağlantısı seçeneği olarak tanımlar (PX4, 2025). WFB-ng'nin önemi yalnızca maliyetinde değil, denetlenebilir güvenliğindedir: şifreleme kütüphanesi, anahtar üretimi ve çerçeve biçimi kamuya açıktır ve topluluk tarafından incelenmektedir. Bu, "AES-256 ile şifreli" beyanına güvenmek zorunda kalınan tescilli sistemlere kıyasla farklı bir güven modelidir. Öte yandan 2,4/5,8 GHz Wi-Fi donanımına dayandığından karıştırmaya karşı zayıflığı ticari dijital sistemlerle aynıdır. 5.4. Wi-Fi tabanlı tüketici sistemleri Parrot'nun Anafi ailesi, DJI'ın giriş seviyesi modellerinde kullanılan "Enhanced Wi-Fi" ve sayısız oyuncak drone, hava aracını bir Wi-Fi erişim noktası olarak çalıştırır; telefon veya kumanda bu ağa bağlanır ve kontrol ile video standart TCP/UDP üzerinden akar. Bu yaklaşım ucuz ve uygulaması kolaydır, fakat 0,5–2 km menzille sınırlıdır ve Wi-Fi'nin tüm bilinen zafiyetlerini devralır. Samy Kamkar'ın 2013'te yayımladığı SkyJack, bir Parrot AR.Drone'un kimlik doğrulama yapmadan (deauthentication) çerçeveleriyle sahibinden koparılıp saldırganın kontrolüne alınabildiğini göstermiştir (Kamkar, 2013); Hooper vd. (2016) benzer saldırıların Parrot Bebop için de geçerli olduğunu ve WPA2 kullanılsa dahi hizmet dışı bırakmanın önlenemediğini raporlamıştır.

5.5. Hücresel (LTE/5G) ve uydu bağlantıları Görüş hattı ötesi (Beyond Visual Line of Sight -- BVLOS) operasyonlar için hücresel ağ, lisanssız bantların menzil sınırını ortadan kaldırır. 3GPP, Release 15'te LTE için "hava aracı kullanıcı ekipmanı (Aerial UE)" desteğini (3GPP TR 36.777, 2017), Release 17'de ise 5G NR için İHA tanımlama, yetkilendirme, izleme ve C2 KPI'larını standartlaştırmıştır (3GPP, 2022). TS 22.125'in KPI tablosu C2 için üç kip tanımlar: ara nokta yönlendirme (1 s, %99,9), doğrudan kumanda (40 ms, %99,9) ve otomatik uçuş (500 ms rota değişikliği bildirimi). Release 17 ayrıca hava aracı ile kumanda arasında baz istasyonundan geçmeyen PC5 yanbağlantı (sidelink) üzerinden doğrudan C2 seçeneğini de tanımlar. Hücresel C2'nin güvenlik modeli 3GPP'nin SIM tabanlı kimlik doğrulama (5G-AKA) ve NAS/AS şifreleme mekanizmalarına dayanır; bu, tüm sivil bağlantı türleri arasında en olgun güvenlik altyapısıdır. Bedeli, ağ kapsamasına bağımlılık ve 100–400 ms mertebesine çıkabilen değişken gecikmedir (Geraci vd., 2022).

Uydu bağlantısı, askerî ve stratejik İHA'ların standart donanımıdır. Bayraktar TB2'nin temel yapılandırması 300 km'ye kadar görüş hattı (Line of Sight -- LOS) dijital veri bağlantısıyla çalışırken, 2021'de ilk uçuşunu yapan TB2S sürümü ve Akıncı/TB3 platformları uydu terminaliyle bu sınırı aşmaktadır (UAS Vision, 2021). Sivil tarafta Iridium SBD gibi düşük hızlı servisler yalnızca C2/telemetri için, Starlink gibi LEO geniş bant servisleri ise Ukrayna'da görüldüğü üzere video dahil tam bağlantı için kullanılmaktadır. Şekil 4, tüm görüntü sistemlerinin gecikme aralıklarını 3GPP'nin 40 ms doğrudan kumanda sınırıyla birlikte göstermektedir; Tablo 2 ise teknik özellikleri özetlemektedir. Şekil 4. Görüntü iletim sistemlerinde cam-cama gecikme aralıkları (2026) Tablo 2. Görüntü iletim sistemlerinin teknik ve güvenlik özellikleri Sistem Bant Çözünürlük / Gecikme Menzil Şifreleme Bozulma kare davranışı Analog 5,8 GHz 5,8 GHz PAL/NTSC 8–12 ms 5–20 km (güce Yok Kademeli (kar) (~576i) bağlı) HDZero 5,8 GHz 540p/90, 720p/60 ~14–20 ms 2–5 km Üretici beyanı Kademeli sabit DJI O4 / O4 Pro 2,4 + 5,8 1080p/100; 4K 15–30 ms 10–15 km FCC / AES-256 Donma / GHz kayıt 6–8 km CE kesilme Walksnail Avatar 5,8 GHz 1080p/60–120 22–35 ms 4–8 km Üretici beyanı Donma / kesilme OpenIPC / WFB- 2,4 / 5,8 720p–1080p 40–80 ms 2–10 km libsodium (açık FEC sonrası ng GHz (donanıma bağlı) kaynak) kesilme Wi-Fi 802.11 2,4 / 5 GHz 720p–1080p 120–250 ms 0,5–2 km WPA2 (isteğe Kesilme (uygulama) bağlı) LTE / 5G lisanslı 1080p–4K 150–400 ms kapsama alanı 3GPP NAS/AS + Kesilme TLS Uydu (LEO/GEO) Ku/Ka, L C2 + video 50–600 ms küresel Servis + Kesilme (LEO) uygulama katmanı Not. Kaynak: DJI (2025), Liang (2026), wfb-ng (2025), 3GPP TS 22.125 (2022) ve Geraci vd. (2022) temel alınarak derlenmiştir. Gecikmeler cam-cama tipik saha ölçümleridir.

6. Protokol Mimarilerinin Güvenlik Analizi 6.1. Değerlendirme çerçevesi: beş güvenlik hizmeti ve güven modeli Bir haberleşme protokolünün "güvenli" olup olmadığı, tek bir evet/hayır yargısıyla değil, mimarisinin hangi güvenlik hizmetlerini yapısal olarak sağladığına bakılarak yanıtlanabilir. Bu bölümde her protokol ailesi beş hizmet açısından incelenmektedir: (i) gizlilik -- yükün üçüncü kişilerce okunamaması; (ii) bütünlük -- iletim sırasında değişikliğin fark edilmesi (rastgele hatalara karşı CRC ile kasıtlı değişikliğe karşı kriptografik MAC farklı şeylerdir); (iii) kaynak doğrulama -- paketin gerçekten eşleşilmiş vericiden geldiğinin kanıtı; (iv) tekrar koruması -- daha önce kaydedilmiş geçerli bir paketin yeniden gönderiminin reddedilmesi; (v) anahtar yönetimi -- anahtarın nasıl üretildiği, dağıtıldığı, yenilendiği ve ele geçirilmesinin etki alanı. Bunlara, güvenlik mekanizmasının yığındaki konumu (fiziksel katmanda yayılı spektrum mu, bağlantı katmanında şifreleme mi, uygulama katmanında imza mı) ve güven modeli (açık kaynak ve denetlenebilir mi, üretici beyanına mı dayanıyor) eklenmelidir. Şekil 5, altı protokol ailesi için bu mekanizmaların yığındaki yerini ve niteliğini karşılaştırmalı olarak göstermektedir.

Şekil 5. Protokol yığınlarında güvenlik mekanizmalarının konumu ve niteliği (2026) 6.2. FHSS tabanlı RC mimarileri: güvenlik olarak yayılı spektrum ACCST, ACCESS, DSMX ve FASST gibi klasik RC protokollerinde güvenlik işlevini üstlenen tek yapısal öğe fiziksel katmandaki frekans atlamasıdır. Eşleştirme (bind) sırasında verici, kendine özgü kimliğini alıcıya açık olarak iletir; her iki taraf bu kimlikten aynı sözde-rastgele atlama dizisini ve paket başına kanal sırasını üretir. Paketler yalnızca CRC ile korunur; şifreleme, MAC veya sıra numarası tabanlı tekrar koruması yoktur. Bu mimaride "güvenlik", saldırganın atlama dizisini bilmemesine ve tescilli çerçeve biçimini çözememesine dayanır. Her iki varsayım da kırılgandır: eşleştirme anını dinleyen bir SDR kimliği elde eder ve açık kaynak çok protokollü modüller çerçeve biçimlerini zaten yeniden uygulamaktadır. Kwon vd.'nin (2018) MAVLink için gösterdiği türden bir komut enjeksiyonu bu katmanda daha zordur, çünkü saldırganın kanal atlamasını gerçek zamanlı takip etmesi gerekir; ancak bu bir kriptografik güvence değil, işlem maliyeti bariyeridir. ACCESS'in "şifreleme" iddiası, protokol ayrıntıları yayımlanmadığı ve bağımsız bir analiz bulunmadığı için bu makalede doğrulanmamış üretici beyanı olarak sınıflandırılmıştır. 6.3. ExpressLRS ve Crossfire: UID tabanlı ayrışma, kriptografisiz bütünlük ExpressLRS'in mimarisi açık kaynak olduğu için kesin biçimde çözümlenebilir. Kullanıcının girdiği eşleştirme cümlesinin MD5 özetinin ilk altı baytı UID olarak alınır. Bu UID üç yerde kullanılır: (i) frekans atlama dizisinin üretiminde, (ii) havadan iletilen her paketin CRC14 başlangıç değerinin türetilmesinde -- başlangıç değeri `(UID[4]<<8 | UID[5]) XOR (OTA sürümü<<8) XOR nonce` biçiminde hesaplanır -- ve (iii) senkronizasyon paketinde UID'nin kendisi yerine bir özetinin gönderilmesinde (ExpressLRS, 2025). Sonuç, aynı sahada farklı UID'li sistemlerin birbirinin paketlerini CRC hatası olarak reddetmesidir; bu, girişimden ayrışma için etkili, saldırgandan korunma için yetersiz bir tasarımdır. CRC14 bir MAC değildir: UID'yi bilen ya da eşleştirme cümlesini sözlük saldırısıyla bulan herkes geçerli CRC üretebilir. Yükte şifreleme olmadığından telemetri (konum dahil) açık iletilir; sıra numarası olarak kullanılan nonce tekrar koruması amacıyla değil, atlama senkronizasyonu için tasarlanmıştır. ELRS geliştirici topluluğunda kriptografik kimlik doğrulama önerileri tartışılmış (GitHub PR #1411, "Security improvements") ancak paket boyutu ve gecikme bütçesi nedeniyle ana sürüme alınmamıştır. 8–13 baytlık OTA paketlerine 8–16 baytlık bir MAC eklemek paket hızını ve menzili doğrudan etkiler; bu, düşük gecikmeli RC bağlantılarında güvenlik-performans değiş tokuşunun yapısal bir örneğidir. Crossfire için mimari bilgi Team BlackSheep'in yayımladığı ölçüde bilinmektedir: LoRa modülasyonu, eşleştirme kimliği ve alıcı-uçuş kontrolcüsü arasındaki CRSF çerçevelerinde CRC8 (DVB-S2 polinomu) kullanılır (Team BlackSheep, 2022). Hava arayüzünde şifreleme belgelenmemiştir. Güven modeli açısından Crossfire "kapalı ama kriptografi iddiası olmayan", ELRS ise "açık ve kriptografisiz" sınıfındadır; ikisinin de gerçek güvenlik düzeyi eşleştirme kimliğinin gizliliğine indirgenir. 6.4. DJI OcuSync/O4: bağlantı katmanında şifreleme, kapalı güven modeli OcuSync mimarisinde şifreleme bağlantı katmanına yerleştirilmiştir: uçuş kontrolcüsü ile kumanda arasındaki OFDM taşıyıcı üzerinde akan tüm C2, telemetri ve video çerçeveleri, her açılışta üretilen oturum anahtarlarıyla AES-256 ile şifrelenir; anahtar, kumanda ile hava aracının fiziksel eşleştirmesi sırasında kurulan ilişkiden türetilir (DJI, 2025). Bu tasarım, dinleme ve ortadaki adam saldırılarına karşı katmanın tamamını korur ve oturum anahtarının her uçuşta yenilenmesi, bir uçuşta ele geçirilen anahtarın sonraki uçuşları etkilememesini sağlar. Mimarinin zayıf noktaları şifrelemenin kendisinde değil, kapsamı ve denetlenebilirliğindedir. Birincisi, DroneID yayını bu şifreli oturumun dışında, ayrı bir yan kanal olarak tasarlanmıştır ve Schiller vd. (2023) bu yan kanalın düz metin olduğunu göstermiştir. İkincisi, kimlik doğrulama ve anahtar türetme ayrıntıları yayımlanmadığından, oturum anahtarının entropisi, eşleştirme protokolünün ortadaki adam saldırısına direnci ve anahtar saklama biçimi bağımsız olarak değerlendirilememektedir; NDSS 2023 çalışmasında bulunan 16 açığın bir bölümü tam da bu eşleştirme ve ürün yazılımı güncelleme yollarında yer almaktadır. Üçüncüsü, güvenlik güncellemeleri üreticinin ürün yaşam döngüsü kararlarına bağlıdır. Sonuç olarak OcuSync, beş güvenlik hizmetinin tümünü muhtemelen sağlayan ancak bunu doğrulatmayan bir mimaridir.

6.5. MAVLink 2: uygulama katmanında imza, gizlilik ve anahtar dağıtımı boşluğu MAVLink 2'nin güvenlik mekanizması uygulama katmanında, taşıma yönteminden bağımsız olarak çalışır; bu, aynı imzanın seri hat, UDP veya LTE üzerinde geçerli olması gibi bir esneklik sağlar. İmza, standart HMAC yapısı yerine `SHA-256(anahtar ‖ paket ‖ link_id ‖ zaman)` özetinin ilk 48 bitine dayanır. 48 bitlik kesik imza, çevrimiçi tahmin saldırısına karşı (her paket için 2^48 deneme) yeterli, ancak modern standartların (en az 64–128 bit) altındadır; tasarım tercihi paket başına 13 bayt ek yükü sınırlamak olmuştur. Zaman damgası, her (sistem, bileşen, link_id) akışı için tekdüze artmak zorundadır; alıcı daha eski damgalı paketi reddeder ve böylece tekrar koruması sağlanır. Ancak alıcı, ilk imzalı paketi aldığı andan itibaren damgayı öğrendiğinden, önyükleme sırasında ve saat kaybı sonrasında (gerçek zamanlı saat olmayan uçuş kontrolcülerinde) bir tolerans penceresi tanınır ve bu pencere içinde tekrar mümkündür (MAVLink, 2025).

Mimarinin iki yapısal boşluğu vardır. Birincisi gizliliğin tamamen dışarıda bırakılmış olmasıdır: protokol, gizliliği taşıma katmanına (örneğin şifreli bir radyo ya da VPN tüneli) havale eder; seri telemetri radyoları ve çoğu Wi-Fi/LTE kurulumu bunu sağlamadığından, imzalı MAVLink dahi konum ve görev verisini açık iletir. İkincisi anahtar dağıtımıdır: 32 baytlık anahtar, yer istasyonundan hava aracına SETUP_SIGNING mesajıyla gönderilir ve bu mesaj, bağlantı şifreli değilse anahtarı düz metin olarak taşır. Yani anahtar kurulumu, korunması hedeflenen kanalın kendisi üzerinden yapılır -- ilk kurulumun fiziksel olarak güvenli bir bağlantıda (USB) yapılması gerekliliği belgelerde belirtilse de uygulamada sık ihlal edilir. Ayrıca imzalama bir yetkilendirme modeli içermez: anahtarı bilen her sistem her komutu gönderebilir; "yalnızca telemetri okuyabilen" ile "görev değiştirebilen" istemciler ayrılamaz. Bu boşluk, kontrol-farkındalıklı saldırıların (arXiv 2606.22289, 2026) imzalı sistemlerde de çalışmasının nedenidir. Tasarım kararlarının olumlu yanı ise sadeliğidir: imza, kaynak kısıtlı uçuş kontrolcülerinde tek bir SHA-256 özetiyle doğrulanır ve mevcut MAVLink 1 ağlarıyla geriye dönük uyum korunur -- ki bu uyum aynı zamanda düşürme saldırısının kaynağıdır.

6.6. WFB-ng: açık kaynak açık-anahtar mimarisi İncelenen sivil protokoller arasında en eksiksiz ve en denetlenebilir güvenlik mimarisi WFB - ng'ye aittir. Sistem hibrit bir tasarım kullanır: kurulumda `keygen` aracı hava aracı (drone.key) ve yer istasyonu (gs.key) için birer X25519 anahtar çifti üretir; her taraf kendi gizli anahtarını ve karşı tarafın açık anahtarını tutar. Verici her başlatıldığında rastgele bir oturum anahtarı üretir ve bunu libsodium'un crypto_box (X25519 + XSalsa20-Poly1305) yapısıyla -- yani karşı tarafın açık anahtarı ve kendi gizli anahtarından türetilen paylaşılan sırla -- şifreleyip imzalayarak "oturum paketi" (packet_type=2) içinde gönderir. Veri paketleri (packet_type=1) bu oturum anahtarıyla ChaCha20-Poly1305 AEAD kullanılarak şifrelenir ve doğrulanır; paket indeksi nonce olarak kullanılır ve belirli sayıda blok sonrasında oturum anahtarı yenilenir (wfb-ng, 2025). Bu mimari beş hizmetin tamamını sağlar: gizlilik (ChaCha20), bütünlük ve kaynak doğrulama (Poly1305 etiketi, yalnızca doğru anahtar çiftine sahip taraflar geçerli oturum paketi üretebilir), tekrar koruması (artan paket indeksi) ve anahtar yönetimi (uzun ömürlü açık-anahtar çiftleri + kısa ömürlü oturum anahtarları). Zayıf noktalar mimari değil operasyoneldir: anahtar dosyalarının SD kartta düz metin durması, aynı anahtar çiftinin filo genelinde paylaşılması ve 802.11 çerçeve başlıklarının (MAC adresi, kanal) şifrelenmemesi nedeniyle vericinin tespit edilebilmesi. WFB-ng, düşük maliyetli açık kaynak bir sistemde modern kriptografinin gecikme bütçesini bozmadan uygulanabildiğini göstermesi bakımından, ELRS topluluğundaki "MAC eklenemez" tartışması için de bir karşı örnek oluşturur.

6.7. Wi-Fi ve hücresel mimariler: altyapıdan devralınan güvenlik Wi-Fi tabanlı drone'lar 802.11'in güvenlik mimarisini olduğu gibi devralır: WPA2/WPA3 dört yollu el sıkışması ile oturum anahtarı, AES-CCMP ile çerçeve şifreleme ve bütünlük. Bu mimari doğru yapılandırıldığında gizlilik ve bütünlüğü sağlar; ancak yönetim çerçeveleri 802.11w (korumalı yönetim çerçeveleri) etkin değilse imzasızdır ve kimlik doğrulama kaldırma saldırısı bağlantıyı düşürür. Tüketici drone'larında görülen asıl sorun mimari değil yapılandırmadır: açık ağ ya da varsayılan parola, yerel ağda kimlik doğrulamasız telnet/FTP servisleri ve kontrol protokolünün Wi-Fi şifrelemesine güvenerek uygulama katmanında ek koruma içermemesi (Hooper vd., 2016).

Hücresel C2, incelenen tüm mimariler arasında en katmanlı güvenlik yığınına sahiptir. 5G'de SIM tabanlı 5G-AKA karşılıklı kimlik doğrulaması, abone kimliğinin havada gizlenmesi (SUCI), NAS ve AS katmanlarında ayrı şifreleme ve bütünlük koruması (128 - NEA/NIA algoritmaları) standarttır (3GPP TS 33.501, 2024). Release 17'nin İHA tanımlama mimarisi, hava aracının ağa 3GPP kimliğinin yanı sıra sivil havacılık kimliğiyle (CAA-level UAV ID) kaydolmasını ve USS/UTM sistemleriyle yetkilendirilmesini öngörür; böylece C2 bağlantısının kurulması, aracın uçuş yetkisine bağlanabilir (3GPP, 2022). PC5 yan-bağlantı üzerinden doğrudan C2 için Release 16/17 V2X güvenlik mimarisi (birim başına sertifika tabanlı imza) yeniden kullanılır. Mimari zayıflıklar, güvenliğin işleticiye ve operatöre devredilmiş olmasından doğar: sahte baz istasyonuyla 4G/2G'ye düşürme, operatör altyapısında uçuş verisinin görünürlüğü ve kapsama kaybında C2'nin tamamen kesilmesi. Uygulama katmanında TLS/DTLS eklenmesi, taşıyıcıya güven gerekliliğini azaltır. 6.8. Remote ID: kimlik doğrulaması tanımlı ama zorunlu olmayan yayın ASTM F3411 mesaj mimarisi yedi mesaj türü tanımlar: Basic ID (seri no / kayıt kimliği), Location (konum, yükseklik, hız), Authentication, Self-ID, System (pilot konumu, uçuş alanı), Operator ID ve bunları paketleyen Message Pack. Mesajlar Bluetooth 4 eski reklam çerçevelerinde (25 baytlık tek mesaj), Bluetooth 5 Long Range genişletilmiş reklamlarda ya da Wi-Fi Beacon/NAN çerçevelerinin üreticiye özel bilgi öğelerinde taşınır (ASTM F3411 - 22a, 2022). Standart bir Authentication mesaj türü içermekle birlikte, bunun kullanımı isteğe bağlıdır, imza şeması ve anahtar altyapısı (hangi otoritenin hangi sertifikayı vereceği) tanımlanmamıştır ve FAA/AB uygulama kuralları bunu zorunlu kılmamıştır. Sonuç, kimlik doğrulama alanı "tasarımda var, sahada yok" olan bir mimaridir; §7.6'daki sahtecilik bulguları bu boşluğun doğrudan sonucudur. Ayrıca yayın tek yönlü olduğundan tekrar koruması yapısal olarak mümkün değildir: kaydedilmiş geçerli bir yayın istenildiği kadar yeniden oynatılabilir. Akademik öneriler (TESLA tabanlı gecikmeli anahtar açıklama, öznitelik tabanlı şifreleme ile seçici ifşa) bu boşluğu mimariye dokunmadan Authentication mesajı üzerinden kapatmayı hedefler (arXiv 2510.11343, 2025). Tablo 3, incelenen protokol ailelerinin beş güvenlik hizmeti ve güven modeli açısından karşılaştırmasını özetlemektedir. Tablo 3. Protokol mimarilerinin güvenlik hizmetleri açısından karşılaştırması Kaynak Tekrar Mekanizm Protokol Gizlilik Bütünlük Anahtar yönetimi Güven modeli doğrulama koruması a konumu ACCST / DSMX / CRC (rastgele Yok (bind Bind kimliği açık Fiziksel Kapalı; tersine Yok Yok FASST hata) kimliği) iletilir (FHSS) çevrilmiş FrSky ACCESS Beyan CRC + beyan Beyan Bilinmiyor Belgelenmemiş Bilinmiyor Kapalı; bağımsız analiz yok ExpressLRS Yok CRC14 (UID Zayıf (UID Yok MD5(cümle) → 6 Bağlantı Açık kaynak; tohumlu) gizliliği) bayt UID; statik (CRC) + kriptografisiz fiziksel TBS Crossfire Belgelenme CRC8 (CRSF) Bind kimliği Yok Belgelenmemiş Fiziksel + Kapalı miş bağlantı AES modu Eşleştirme + Muhtemel Açılışta oturum Kapalı; DroneID DJI OcuSync / O4 AES-256 Bağlantı (beyan) oturum anahtarı (belgelenmemi anahtarı; türetme istisnası kanıtlı ş) kapalı MAVLink 2 Yok SHA-256/48 Paylaşılan Zaman 32 bayt statik; Açık; isteğe bağlı, Uygulama (imzalı) (taşımaya bit anahtar damgası SETUP_SIGNING varsayılan kapalı havale) (tolerans ile açık iletim riski penceresi) WFB-ng / Poly1305 X25519 Paket indeksi Açık-anahtar çifti + Bağlantı Açık kaynak; ChaCha20 OpenIPC AEAD crypto_box nonce yenilenen oturum (802.11 denetlenebilir anahtarı üstü) Wi-Fi 802.11 4 yollu el Standart; AES-CCMP CCMP MIC PN sayacı PSK / SAE Bağlantı (WPA2/3) sıkışma yapılandırmaya bağlı NEA NIA SIM/USIM, Bağlantı + Standart; LTE / 5G NR 5G-AKA, SUCI PDCP sayacı (NAS+AS) (NAS+AS) operatör HSS/UDM ağ operatöre güven Remote ID Yok (tasarım Yok Auth mesajı Yapısal olarak Tanımsız Uygulama Açık standart; (F3411) gereği) isteğe bağlı; PKI yok (yayın) doğrulanamaz yok Not. Kaynak: ExpressLRS (2025), Team BlackSheep (2022), DJI (2025), MAVLink (2025), wfb-ng (2025), 3GPP TS 33.501 (2024), ASTM F3411-22a (2022) ve Schiller vd. (2023) temel alınarak yazar tarafından derlenmiştir. "Beyan": üretici açıklaması, bağımsız doğrulama yok.

7. Tehdit Analizi: Katman Katman Saldırı Yüzeyi 7.1. Tehdit modeli Drone haberleşmesine yönelik tehditler, saldırganın yetenek düzeyine göre üç sınıfta düşünülebilir: (i) yalnızca dinleyebilen pasif saldırgan (SDR veya ucuz alıcı ile), (ii) kanala yayın yapabilen aktif saldırgan (karıştırıcı, sahte verici) ve (iii) protokolü ve anahtarları bilen ya da ele geçirmiş içeriden saldırgan. Bu makale, Nassi vd. (2021) ve Yaacoub vd. (2020) sistematik incelemelerini izleyerek altı tehdit türünü ele almaktadır: dinleme ve görüntü ele geçirme, karıştırma (jamming), sahte komut ve ele geçirme (hijacking), tekrar (replay), kimlik/konum sahteciliği (spoofing) ve tespit ve konumlandırma. Sonuncusu bir saldırı olmaktan çok bir istihbarat faaliyetidir, ancak askerî bağlamda pilotun konumunun tespiti fiziksel imha ile sonuçlanabildiğinden kritik önemdedir. Şekil 6, bu altı tehdidin on bağlantı türü üzerindeki maruziyet düzeyini yazar değerlendirmesi olarak özetlemektedir. Şekil 6. Bağlantı türüne göre tehdit maruziyet matrisi (2026) 7.2. Komuta-kontrol katmanı Klasik FHSS ve LoRa tabanlı RC bağlantılarının ortak zayıflığı, güvenliği gizlilik yoluyla (security by obscurity) sağlamalarıdır. Atlama dizisi bir gizli anahtardan değil, eşleştirme kimliğinden türetilir; paket içeriği şifrelenmez ve kaynak doğrulaması yapılmaz. Buna karşın, pratikte bu bağlantıların ele geçirilmesi (saldırganın kumandayı devralması) nadir görülür; çünkü saldırganın atlama dizisini gerçek zamanlı izlemesi, eşleştirme kimliğini bilmesi ve meşru vericiden daha güçlü sinyal üretmesi gerekir. Askerî sahada gözlenen asıl tehdit karıştırmadır: 868/915 MHz, 2,4 GHz ve 5,8 GHz bantlarını geniş bantlı gürültüyle bastıran taşınabilir ve araç üstü karıştırıcılar, bağlantı kaybı hâlinde drone'un failsafe (eve dönüş) davranışını tetikler ya da GNSS de karıştırılıyorsa aracı düşürür. Karıştırmaya karşı geliştirilen tedbirler bir "kedi-fare" döngüsü izlemektedir. İlk tepki, karıştırıcıların kapsamadığı standart dışı bantlara kayma olmuştur: ELRS'in açık kaynak yapısı sayesinde 700–800 MHz veya 1,2–1,3 GHz gibi bantlarda özel derlemeler üretilmiş, analog video için 1,2/1,3 GHz vericiler yaygınlaşmıştır. İkinci tepki, bağlantı koptuğunda hedefe otonom devam edebilen son metre otonomisi (görüntü tabanlı hedef kilidi) olmuştur. Üçüncü ve en radikal tepki ise RF'yi tamamen terk etmektir: Rusya'nın 2024 baharında sahaya sürdüğü ve Ukrayna'nın kısa sürede yanıtladığı fiber optik kılavuzlu FPV drone'lar, 10–20 km uzunluğunda ve 1,2–1,4 kg ağırlığında bir makaradan açılan cam elyaf üzerinden kontrol ve video taşır. Bendett'in ifadesiyle "bu drone'lar elektronik harple karıştırılamadığı için, ilk dalga olarak rakibin karıştırma kabiliyetini hedeflemekte kullanılıyor" (The War Zone, 2025). 10 km'lik fiber drone'un yaklaşık 1.200 dolarlık maliyeti, 200–1.000 dolarlık radyo FPV'ye göre yüksek olsa da karıştırma bağışıklığı bu farkı fazlasıyla karşılamaktadır. Elektronik harbin, haberleşme protokolü tasarımını fiziksel ortam seçimine kadar geri iten bu etkisi, güvenlik analizinin yalnızca kriptografiyle sınırlı tutulamayacağını göstermektedir. 7.3. MAVLink ve görev katmanı Kwon vd. (2018), imzasız MAVLink kullanan bir ArduPilot sistemine telemetri kanalından enjekte edilen tek bir sahte mesajla uçuş modunun değiştirilebildiğini, görevin silinebildiğini ve aracın uçuş sırasında dizarm edilebildiğini deneysel olarak göstermiştir. Bu, MAVLink 2 imzalamanın kapalı olduğu her sistem için bugün de geçerlidir. Allouch vd. (2019), MAVSec çalışmasında MAVLink yükünü AES-CBC, AES-CTR, RC4 ve ChaCha20 ile şifreleyerek kaynak kısıtlı uçuş kontrolcülerinde ChaCha20'nin en iyi performans/güvenlik dengesini sunduğunu bulmuştur; 2025'te yayımlanan bir çalışma ise on dört şifreleme algoritmasını gerçek drone test düzeneğinde karşılaştırarak Speck 128/192'yi öne çıkarmıştır (arXiv 2504.20626, 2025). Bu çalışmaların ortak mesajı, MAVLink'in şifrelenmesinin teknik olarak mümkün ve düşük maliyetli olduğu, ancak standart protokolün parçası hâline gelmediğidir. Protokol düzeyindeki tasarım eksikliklerine uygulama düzeyindeki bellek güvenliği hataları eklenmektedir. 2025 yılında PX4 için yayımlanan CVE-2025-5640 (TRAJECTORY_REPRESENTATION_WAYPOINTS mesajının işlenmesinde yığın taşması), CVE-2025-9020 (SERIAL_CONTROL işleyicisinde kullanım sonrası serbest bırakma) ve CVE-2025-15150 (MAVLink günlük işleyicisinde yığın taşması) kayıtları, telemetri kanalına erişen bir saldırganın hatalı biçimlendirilmiş tek bir paketle otopilotu çökertebileceğini göstermektedir (NVD, 2025). Daha ince bir tehdit sınıfı ise kontrolfarkındalıklı saldırılardır: 2026 tarihli bir çalışma, tamamen geçerli ve imzalı MAVLink komutlarının (örneğin parametre değişiklikleri veya hız kısıtlamaları) ardışık ve zamanlanmış kullanımıyla ArduPilot'un iç dinamiklerinin manipüle edilebildiğini simülasyon ve donanımda doğrulamıştır (arXiv 2606.22289, 2026). Bu, imzalamanın "kim gönderdi" sorusunu çözdüğünü ama "gönderilen komut güvenli mi" sorusunu çözmediğini gösterir. 7.4. Görüntü katmanı ve DroneID vakası Analog FPV'nin şifresizliği §5.1 ve §6.5'te ele alınmıştı; dijital sistemlerde tehdit, sistemin şifreli olduğu varsayımının hangi bileşenler için geçerli olduğudur. Schiller vd. (2023), NDSS 2023'te sundukları çalışmada DJI Mini 2, Mavic Air 2 ve Mavic 2 modellerinin ürün yazılımını ve OcuSync fiziksel katmanını tersine çevirmiş; hizmet dışı bırakmadan uzaktan kod çalıştırmaya uzanan 16 güvenlik açığı tespit etmiştir. Çalışmanın en dikkat çekici bulgusu DroneID'ye ilişkindir: DJI'ın kolluk kuvvetlerine sattığı AeroScope cihazlarının okuduğu ve drone ile pilotun konumunu, seri numarasını ve uçuş verilerini içeren bu yayın, üreticinin "yalnızca yetkili mercilerce çözülebilir" açıklamalarının aksine şifresiz olarak iletilmektedir. Araştırmacılar yalnızca ticari SDR donanımı kullanarak açık kaynak bir DroneID kod çözücü yayımlamıştır (RUB-SysSec, 2023). Bu bulgunun iki yönlü sonucu vardır: bir yanda mahremiyet -- her DJI drone'u pilotunun konumunu herkese ilan etmektedir; diğer yanda güvenlik -- Ukrayna sahasında her iki tarafın DJI pilotlarını bu yayın üzerinden konumlandırıp hedeflediği bilinmektedir.

7.5. Wi-Fi ve hücresel katman Wi-Fi tabanlı sistemlerde tehdit yüzeyi standart 802.11 saldırılarıyla örtüşür: kimlik doğrulama kaldırma (deauth) çerçeveleriyle bağlantı koparma, sahte erişim noktasıyla ortadaki adam, zayıf/varsayılan WPA2 parolaları ve açık telnet/FTP servisleri. 802.11w (korumalı yönetim çerçeveleri) deauth saldırısını engelleyebilir, ancak tüketici drone'larında nadiren etkinleştirilir. Hücresel C2 ise en güçlü kimlik doğrulama altyapısına sahip olmakla birlikte kendine özgü risklere sahiptir: sahte baz istasyonu (IMSI catcher) ile 4G'ye düşürme, ağ operatörünün görünürlüğü ve uçuş verisinin operatör altyapısında depolanması, kapsama kaybının öngörülemezliği ve yüksek gecikme. Ayrıca hücresel ağlar yer kullanıcıları için tasarlandığından, 100 m üzerindeki bir drone onlarca hücreyi aynı anda "görür" ve aşağı - bağlantıda girişim sorunu yaşar; 3GPP Rel-15/17 geliştirmeleri (yükseklik raporlama, girişim tespiti, hücre seçimi) tam olarak bu sorunu hedefler (3GPP, 2022). 7.6. Uzaktan tanımlama yayınının sahteciliği Remote ID, tasarım gereği herkesin okuyabileceği bir yayındır; sorun okunabilirliği değil, doğrulanamazlığıdır. ASTM F3411 ve Avrupa eşdeğeri ASD-STAN EN 4709-002, mesajlar için kimlik doğrulama alanı tanımlamakla birlikte bunun kullanımını zorunlu kılmaz ve yaygın uygulamalar imzasız yayın yapar. İsviçre Siber Savunma Kampüsü'nün yayımladığı açık kaynak spoofer, sıradan bir ESP32 kartıyla Bluetooth ve Wi-Fi üzerinden istenilen sayıda sahte drone yayını üretebilmekte ve protokolün "mesaj enjeksiyonu ve kimliğe bürünmeye karşı doğası gereği savunmasız" olduğunu göstermektedir (cyber-defence-campus, 2024). Bunun sonuçları, kolluk uygulamalarında sahte alarm üretmekten U-space gibi ağ tabanlı trafik yönetiminde hayalet trafikle sistemi yanıltmaya kadar uzanır. Akademik öneriler, TESLA tabanlı yayın kimlik doğrulaması (arXiv 2510.11343, 2025) ve pilot konumunun yalnızca yetkili alıcılara seçici ifşasını sağlayan şemalar (PoPETs, 2024) yönündedir; ancak bunların standartlara girmesi henüz gerçekleşmemiştir.

Tablo 4. Tehdit türleri, etkilenen katmanlar ve karşı tedbirler Tehdit En çok etkilenen Somut örnek / kaynak Karşı tedbir katman Dinleme / görüntü Analog FPV, imzasız Rakip FPV akışının 5,8 GHz alıcıyla Dijital şifreli video (AES/libsodium); ele geçirme MAVLink, Remote ID izlenmesi; DroneID kod çözücü MAVLink yük şifreleme; telemetride (Schiller vd., 2023) konum kısıtlama Karıştırma Tüm RF katmanları; en Ukrayna sahasında araç üstü geniş bant LoRa/FHSS, bant çeşitliliği, failsafe (jamming) çok 2,4/5,8 GHz karıştırıcılar (The War Zone, 2025) tasarımı, son metre otonomisi, fiber optik kılavuz Sahte komut / ele İmzasız MAVLink, Wi- Kwon vd. (2018) mod MAVLink 2 imzalama zorunlu + v1 geçirme Fi tabanlı sistemler değiştirme/dizarm; SkyJack (Kamkar, reddi; 802.11w; komut yetkilendirme 2013) katmanı Tekrar (replay) İmzasız MAVLink, Kaydedilen COMMAND_LONG Zaman damgalı imza, dar tolerans Remote ID paketinin yeniden gönderimi penceresi, sıra numarası denetimi Kimlik / konum Remote ID, GNSS ESP32 tabanlı RID spoofer (cyber- İmzalı RID (TESLA), çok kaynaklı sahteciliği defence-campus, 2024) doğrulama (radar/RF), GNSS bütünlük denetimi Tespit ve DroneID, Remote ID, AeroScope; SDR ile yön bulma; pilot Askerî kullanımda RID/DroneID devre konumlandırma tüm aktif RF konumunun RID'de yayını dışı; düşük güç, yönlü anten; fiber optik Uygulama zafiyeti MAVLink ayrıştırıcı, CVE-2025-5640, CVE-2025-9020, Fuzzing, güncel ürün yazılımı, ağ (bellek) RC seri giriş CVE-2025-15150 (PX4) kenarında MAVLink filtreleme (mavlink-router) Not. Kaynak: Kwon vd. (2018), Schiller vd. (2023), Nassi vd. (2021), NVD (2025), cyber-defence-campus (2024) ve The War Zone (2025) temel alınarak yazar tarafından derlenmiştir.

8. Hukuki ve Düzenleyici Çerçeve 8.1. Uluslararası ve bölgesel düzenlemeler Drone haberleşmesi iki ayrı düzenleme rejiminin kesişimindedir: spektrum hukuku (hangi bantta hangi güçle yayın yapılabileceği) ve havacılık hukuku (hangi aracın nerede, nasıl tanımlanarak uçabileceği). Spektrum tarafında ITU Radyo Tüzüğü lisanssız ISM bantlarını tanımlar; ABD'de FCC Part 15, Avrupa'da ETSI EN 300 328 / EN 300 440 harmonize standartları ve CEPT ERC/REC 70-03 tavsiyesi güç sınırlarını belirler. Bir drone vericisinin bu sınırları aşması (örneğin Türkiye'de 2 W Crossfire ya da FCC modunda DJI kullanımı) havacılık değil, telsiz mevzuatı ihlalidir.

Havacılık tarafında ABD Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA) 14 CFR Part 89 kuralı, 16 Mart 2024'ten itibaren kayıt gerektiren tüm drone'lar için Remote ID yayınını zorunlu kılmıştır; uyum üç yolla sağlanabilir: standart Remote ID'li drone, harici yayın modülü veya FAA tanımlı kimlik alanı (FRIA) içinde uçuş (FAA, 2021). Avrupa Birliği'nde 2019/945 sayılı Delege Tüzük C1–C6 sınıf işaretli drone'lar için doğrudan uzaktan tanımlamayı (Direct Remote Identification -- DRI) ürün gereksinimi olarak tanımlamış, 2019/947 sayılı Uygulama Tüzüğü açık/özel/sertifikalı operasyon kategorilerini kurmuş ve 1 Ocak 2024 itibarıyla sınıf işareti zorunluluğuyla DRI fiilen yaygınlaşmıştır. 2021/664 sayılı U-space Tüzüğü ise Uspace hava sahalarında ağ tabanlı tanımlama hizmetini (network identification service) zorunlu kılarak, yayın tabanlı RID'nin yanına hücresel/İnternet üzerinden sürekli kimlik bildirimini eklemiştir (EASA, 2023). Teknik standart olarak ABD ASTM F3411-22a'yı, AB ise onunla uyumlu ASD-STAN EN 4709-002'yi esas alır; her ikisi de Bluetooth 4/5 ve Wi-Fi Beacon/NAN yayınlarını tanımlar.

8.2. Türkiye: SHT-İHA (2026), KET Yönetmeliği ve ceza hukuku Türkiye'de İHA operasyonları 2016 tarihli SHT-İHA Talimatı ile düzenlenmiş; 500 g ve üzeri araçlar için iha.shgm.gov.tr üzerinden kayıt ve İHA0–İHA3 ağırlık sınıfları esas alınmıştır (SHGM, 2016). 30 Temmuz 2026'da yayımlanan yeni SHT-İHA Talimatı bu yapıyı köklü biçimde değiştirmiştir (SHGM, 2026). Yeni talimat uçuş yetkisini araç ağırlığından çok pilot lisans seviyesine bağlayan üç kademeli bir sistem (P0 amatör, P1 ticari, P2 ileri seviye) getirmiş; basit oyuncak sınıfı dışındaki tüm kayıtlı İHA'larda coğrafi sınırlama (geofence), uzaktan tanımlama ve yazılım sertifikasyonunu zorunlu kılmış; uzun menzilli ve otonom uçuşları belirlenmiş İHA koridorlarına bağlamıştır. Tüm uçuş bildirimi, izin ve yetkilendirme süreçleri ile kısıtlı bölge verileri İHATTYS (İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi) adlı merkezi dijital platformda toplanacaktır. Mevcut belge sahiplerine 31 Temmuz 2027'ye kadar geçiş süresi tanınmıştır.

Bu makalenin konusu açısından yeni talimatın iki hükmü belirleyicidir. Birincisi, uzaktan tanımlama zorunluluğu Türkiye'yi ABD ve AB ile aynı çizgiye getirmekte, ancak hangi teknik standardın (ASTM F3411 mi, EN 4709-002 mi, ulusal bir profil mi) esas alınacağı ve yayının İHATTYS ile nasıl ilişkileneceği alt düzenlemeye bırakılmıştır. §7.6'da gösterildiği üzere mevcut RID standartları kimlik doğrulaması içermediğinden, İHATTYS'nin yayın verisini tek doğruluk kaynağı olarak kullanması hâlinde sahte yayınlarla yanıltılması mümkündür; ağ tabanlı tanımlamanın (hücresel/İnternet üzerinden kimlik doğrulamalı bildirim) yayın tabanlı tanımlamayla birlikte kurgulanması bu riski azaltır. İkincisi, "yazılım sertifikasyonu" zorunluluğu, uçuş kontrolcüsü yazılımının (ArduPilot/PX4 dahil) güvenlik özelliklerinin -- örneğin MAVLink imzalamanın etkin olup olmadığının -- denetim konusu hâline gelmesine kapı açmaktadır.

Spektrum tarafında 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu, telsiz cihazlarının kullanımını BTK'nın frekans tahsisi ve muafiyet rejimine bağlar; KET Yönetmeliği (RG 11.09.2012, S. 28408) ise §2.2'de belirtilen güç sınırlarıyla lisanssız kullanımın çerçevesini çizer. Bu sınırların aşılması 5809 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırıma; kasıtlı karıştırma ise aynı Kanun'un telsiz haberleşmesini engelleme hükümlerine ve koşullarına göre 5237 sayılı TCK'nın haberleşmenin engellenmesi (m. 124) ile bilişim sistemine girme ve sistemi engelleme/bozma (m. 243–244) suçlarına konu olabilir. Bir drone'un telemetri kanalından ele geçirilmesi, yalnızca bir havacılık ihlali değil, TCK m. 244 anlamında bilişim sistemine müdahaledir; mahkemelerde bu nitelendirmenin yapılabilmesi için haberleşme katmanının teknik olarak belgelenmesi gerekir. Tablo 5, üç yargı alanının çerçevesini karşılaştırmaktadır. Tablo 5. ABD, AB ve Türkiye'de drone haberleşmesine ilişkin düzenleyici çerçeve Boyut ABD Avrupa Birliği Türkiye 2,4 GHz güç sınırı FCC Part 15.247: 1 W iletilen / 4 ETSI EN 300 328: 100 mW EIRP KET Yönetmeliği: 100 mW e.i.r.p. W EIRP (geniş bant veri) 5,8 GHz güç sınırı Part 15.247: 1 W / 4 W EIRP EN 300 440: 25 mW EIRP (5725– KET Yönetmeliği: 25 mW e.i.r.p. 5875) Uzaktan tanımlama 14 CFR Part 89; ASTM F3411- 2019/945 DRI (ASD-STAN EN SHT-İHA (30.07.2026): oyuncak 22a; zorunlu 16.03.2024 4709-002); C-sınıf ile 01.01.2024 dışı tüm kayıtlı İHA'larda zorunlu; standart alt düzenlemeye bırakıldı Ağ tabanlı tanımlama Yalnızca yayın (Network RID 2021/664 U-space: ağ tanımlama İHATTYS merkezi platform terk edildi) hizmeti (kurulum aşamasında) Operasyon kategorisi Part 107 / 44809 (rekreasyon) Açık / Özel / Sertifikalı (2019/947) P0 / P1 / P2 pilot lisans kademeleri Geofence Zorunlu değil (üretici C-sınıf gereksinimi (geo- SHT-İHA (2026): zorunlu uygulaması) awareness) Yazılım sertifikasyonu Yok (Part 89 beyan) C-sınıf uygunluk değerlendirmesi SHT-İHA (2026): zorunlu Geçiş süresi — Sınıf işaretsiz araçlar için sınırlı 31.07.2027 kullanım Not. Kaynak: FAA (2021), ASTM F3411-22a (2022), EASA (2023), ETSI EN 300 328 (2019), KET Yönetmeliği (2012) ve SHGM (2026) temel alınarak derlenmiştir.

9. Türkiye Bağlamı: Yerli Sistemler, Saha ve Düzenleyici Kapasite Türkiye, sivil drone kullanıcı kitlesinin büyüklüğü ile askerî İHA üretiminde küresel konumu bir arada taşıyan nadir ülkelerdendir; bu ikili yapı, haberleşme güvenliğine iki farklı perspektiften bakmayı gerektirir. Askerî tarafta Bayraktar TB2'nin 300 km LOS dijital veri bağlantısı, TB2S ve Akıncı'nın uydu terminalleri ile yerli üreticilerin geliştirdiği uydu terminalleri, kontrol ve görüntü bağlantısının tamamen ulusal denetimde olmasının stratejik değerini göstermektedir (UAS Vision, 2021). Bu sistemlerde kullanılan dalga formları ve kripto çözümleri kamuya açık olmadığından bu makalede incelenmemiştir; ancak ticari bileşenlerle (COTS) üretilen mühimmat/keşif FPV'lerinin (Kargu benzeri sistemler ya da sahada derlenen çözümler) bu makalede incelenen ELRS, analog/dijital FPV ve MAVLink katmanlarını kullandığı ve dolayısıyla aynı tehdit yüzeyini taşıdığı vurgulanmalıdır. Ukrayna deneyimi, ticari protokollerin askerî bağlamda kullanılması hâlinde protokolün açıklığının rakip tarafından da bilindiğinin varsayılması gerektiğini öğretmiştir. Sivil tarafta 90 bini aşan kayıtlı İHA'nın büyük çoğunluğu DJI ürünüdür ve bu araçlar §7.4'te açıklanan DroneID yayınını yapmaktadır. Yeni SHT-İHA ile getirilen uzaktan tanımlama zorunluluğu, bu yayının resmî bir RID standardıyla uyumlu hâle getirilmesini gerektirecektir; DJI'ın AB ve ABD pazarları için ürün yazılımı güncellemeleriyle F3411/EN 4709-002 uyumu sağladığı bilindiğinden, teknik geçiş büyük ölçüde üretici güncellemesiyle mümkündür. Asıl düzenleyici sorun, hobi ve yarış FPV topluluğunun kullandığı ELRS/Crossfire + analog/dijital FPV yığınlarıdır: bu sistemlerde RID modülü yoktur, geofence uçuş kontrolcüsü yazılımına (Betaflight/iNav/ArduPilot) bağlıdır ve "yazılım sertifikasyonu" kavramı açık kaynak yazılımlar için tanımsızdır. ABD'nin FRIA (tanımlı alan) istisnası ve AB'nin model uçak kulüpleri için getirdiği özel rejim, bu topluluk için Türkiye'de de bir çözüm modeli olabilir.

Düzenleyici kapasite açısından İHATTYS'nin başarısı, üç bileşenin bir arada tasarlanmasına bağlıdır: (i) yayın tabanlı RID'nin sahada kolluk tarafından okunabilmesi için alıcı uygulamaları ve donanımı, (ii) ağ tabanlı RID için hücresel bağlantı ve kimlik doğrulamalı API, (iii) sahte yayınların ayıklanması için radar/RF sensörleriyle çapraz doğrulama. AB U-space mimarisi bu üçlü yapıyı öngörmektedir; Türkiye'nin talimatı ilan etmiş ancak teknik standardı henüz belirlememiş olması, bu tasarım kararlarının 2027'ye kadar verilmesi gerektiği anlamına gelmektedir. Yerli üreticilerin (uçuş kontrolcüsü, RID modülü, karşı-drone sistemleri) bu süreçte standart belirleme masasında bulunması, hem uyumun hem de yerli ürün geliştirmenin önünü açacaktır.

10. Öneriler: Katmanlı Bir Güvenlik Yaklaşımı Bu makalede incelenen protokollerin hiçbiri tek başına "güvenli" ya da "güvensiz" değildir; güvenlik, katmanların bir araya getiriliş biçiminden ve operasyonel bağlamdan doğar. Aşağıdaki öneriler tasarımcı, işletici ve düzenleyici için ayrı ayrı sunulmuştur. Tasarımcılar ve entegratörler için • MAVLink 2 imzalamayı varsayılan olarak etkinleştirin ve MAVLink 1'i reddedin. Anahtarı yer istasyonunda düz metin saklamak yerine donanım güvenlik modülü veya işletim sistemi anahtar deposu kullanın; imzalama gizlilik sağlamadığından hassas görevlerde yükü ChaCha20-Poly1305 gibi hafif AEAD şifrelemeyle sarın. • Görüntü bağlantısında şifrelemeyi denetlenebilir kılın. Tescilli sistemlerde üreticinin şifreleme beyanını bağımsız test (SDR ile yakalama denemesi) ile doğrulayın; açık kaynak sistemlerde (WFB-ng) anahtar üretimini her araç için benzersiz yapın. • C2 bağlantısında bant ve modülasyon çeşitliliği planlayın. Tek banda bağımlı tasarımlar karıştırmaya karşı kırılgandır; çift bantlı (900 MHz + 2,4 GHz) ELRS/Crossfire yapılandırmaları ve karıştırma algılandığında otomatik bant geçişi, failsafe davranışının (eve dönüş yerine kontrollü iniş / son konumda bekleme) görev bağlamına göre tanımlanması gerekir.

• Ayrıştırıcıları fuzzing ile test edin. 2025 PX4 CVE'leri, MAVLink ve seri RC protokol ayrıştırıcılarının hatalı biçimlendirilmiş girdilere karşı sistematik olarak test edilmediğini göstermektedir; ürün yazılımı güncelleme süreci tanımlanmalıdır. İşleticiler için • Türkiye'de yalnızca CE/KET uyumlu güç seviyelerinde uçun. FCC modu ve 2 W vericiler telsiz mevzuatı ihlalidir ve idari yaptırım konusudur; menzil ihtiyacı için güç değil, anten kazancı ve alt-GHz bant tercih edilmelidir.

• Remote ID ve DroneID yayınının ne içerdiğini bilin. Pilot konumu yayınlanmaktadır; kolluk, güvenlik ve gazetecilik gibi hassas operasyonlarda bu yayının kapsamı ve alıcıları değerlendirilmelidir. Askerî kullanımda ticari drone'ların DroneID yayını kapatılmalı ya da donanım düzeyinde devre dışı bırakılmalıdır. • Telemetri bağlantısını ağ kenarında filtreleyin. LTE/Wi-Fi üzerinden MAVLink taşıyan sistemlerde mavlink-router benzeri bir ağ geçidiyle yalnızca beklenen mesaj türlerinin ve sistem kimliklerinin geçmesine izin verin; telemetri uç noktasını İnternet'e açık bırakmayın.

Düzenleyiciler için • SHT-İHA alt düzenlemesinde RID teknik standardını erken ve açık belirleyin. ASTM F3411-22a / EN 4709-002 ile uyum, mevcut üretici ürün yazılımlarının doğrudan kullanılabilmesini sağlar; ulusal bir profil ancak bu standartların üzerine kimlik doğrulama eklemek için düşünülmelidir.

• İHATTYS'yi yayın + ağ + sensör üçlüsüyle tasarlayın. Yalnızca yayın tabanlı RID'ye dayanan bir sistem sahte yayınla yanıltılabilir; ağ tabanlı kimlik doğrulamalı bildirim ve RF/radar çapraz doğrulama zorunlu tasarım bileşeni olmalıdır. • Açık kaynak uçuş yazılımı için "yazılım sertifikasyonu"nu tanımlayın. Sürüm bazlı uygunluk beyanı, zorunlu güvenlik özellikleri listesi (imzalama, geofence, failsafe) ve hobi topluluğu için tanımlı alan istisnası birlikte düşünülmelidir. • Karşı-drone ve karıştırma yetkisini açıkça sınırlayın. Kamu kurumlarının dahi karıştırıcı kullanımı 5809 sayılı Kanun ve KET rejimiyle çelişebilir; havalimanı ve kritik tesis koruması için açık yasal dayanak ve teknik standart gereklidir. 11. Sonuç Bir drone'un haberleşmesi tek bir "sinyal" değil, farklı fizik, farklı protokol ve farklı güvenlik varsayımlarıyla tasarlanmış en az dört bağlantı katmanının bileşkesidir. Komuta-kontrol katmanında LoRa tabanlı ExpressLRS ve Crossfire, 100 mW ile 30 km'yi aşan menzil ve 1000 Hz'e varan paket hızıyla teknik olarak olağanüstü, ancak kriptografik olarak korumasızdır; DJI'ın entegre OcuSync/O4 sistemi AES-256 ile şifrelidir, ancak kapalılığı bağımsız denetimi zorlaştırmakta ve DroneID örneğinde görüldüğü gibi üretici beyanı ile gerçek durum örtüşmeyebilmektedir. Telemetri katmanında MAVLink 2'nin mesaj imzalaması bütünlük ve kaynak doğrulaması sağlar, gizlilik sağlamaz, varsayılan olarak kapalıdır ve 2025 CVE kayıtlarının gösterdiği üzere uygulama düzeyi bellek hataları protokol düzeyi korumaları anlamsız kılabilir. Mimari karşılaştırma, beş güvenlik hizmetinin tamamını yapısal olarak sağlayan tek sivil protokolün açık-anahtar tabanlı WFB-ng olduğunu; hücresel C2'nin en katmanlı yığına sahip olmakla birlikte güvenliği operatöre devrettiğini; klasik RC ve ELRS'de ise "güvenliğin" yalnızca eşleştirme kimliğinin gizliliğinden ibaret olduğunu ortaya koymuştur. Görüntü katmanında analog 5,8 GHz herkesin izleyebildiği şifresiz bir yayın olarak varlığını sürdürürken, dijital sistemler şifreleme getirmiş ama karıştırmaya karşı kırılganlığı artırmıştır. Uzaktan tanımlama ise tasarımı gereği herkesin okuyabildiği, ancak kimsenin doğrulayamadığı bir yayındır.

Ukrayna sahası, bu katmanlı tablonun en sert sınavını vermiştir: rakip video akışlarının izlenmesi, DroneID üzerinden pilot konumlandırma ve geniş bantlı karıştırma, ticari protokollerin askerî bağlamda taşıdığı riskleri somutlaştırmış; yanıt olarak standart dışı bantlar, son metre otonomisi ve nihayet RF'yi tamamen terk eden fiber optik kılavuzlama ortaya çıkmıştır. Bu evrim, haberleşme güvenliğinin yalnızca kriptografik bir sorun olmadığını; modülasyon, bant seçimi, failsafe tasarımı ve fiziksel ortam tercihiyle bir bütün olduğunu göstermektedir.

Türkiye açısından 30 Temmuz 2026 tarihli SHT-İHA, uzaktan tanımlama, geofence ve yazılım sertifikasyonunu zorunlu kılarak düzenleyici çerçeveyi ABD ve AB ile hizalamıştır; ancak teknik standardın belirlenmesi, İHATTYS'nin sahte yayınlara dayanıklı tasarlanması ve açık kaynak yazılım kullanan hobi topluluğu için uygulanabilir bir rejim kurulması 2027'ye kadar tamamlanması gereken işlerdir. Bu makalede sunulan katmanlı çerçeve, hem bu düzenleyici kararlar hem de tasarımcı ve işleticilerin günlük tercihleri için bir başvuru noktası olmayı amaçlamaktadır. Nihai ilke basittir: bir drone'un güvenliği, en zayıf bağlantı katmanının güvenliği kadardır ve o katman çoğu zaman en az dikkat edilen -- şifresiz analog video, kapalı imzalama ya da doğrulanamayan kimlik yayını -- katmandır. Kaynakça 3GPP. (2017). *Study on enhanced LTE support for aerial vehicles* (TR 36.777 V15.0.0). 3rd Generation Partnership Project.

3GPP. (2022). *Unmanned Aerial System (UAS) support in 3GPP; Stage 1* (TS 22.125 V17.6.0). 3rd Generation Partnership Project / ETSI TS 122 125.

https://www.etsi.org/deliver/etsi_ts/122100_122199/122125/17.06.00_60/ts_122125v170600p .pdf 3GPP. (2024). *Security architecture and procedures for 5G System* (TS 33.501 V18.5.0). 3rd Generation Partnership Project.

Allouch, A., Cheikhrouhou, O., Koubâa, A., Khalgui, M., & Abbes, T. (2019). MAVSec: Securing the MAVLink protocol for ArduPilot/PX4 unmanned aerial systems. *2019 15th International Wireless Communications & Mobile Computing Conference (IWCMC)*, 621–628. https://doi.org/10.1109/IWCMC.2019.8766667 arXiv 2504.20626. (2025). *A novel cipher for enhancing MAVLink security: Design, security analysis, and performance evaluation using a drone testbed*. https://arxiv.org/abs/2504.20626 arXiv 2510.11343. (2025). *TBRD: TESLA authenticated UAS broadcast Remote ID*. https://arxiv.org/abs/2510.11343 arXiv 2606.22289. (2026). *Control-aware manipulation of ArduPilot via legitimate MAVLink commands: Simulation and hardware validation*. https://arxiv.org/abs/2606.22289 ASTM International. (2022). *F3411-22a: Standard specification for Remote ID and tracking*. https://doi.org/10.1520/F3411-22A Belwafi, K., Alkadi, R., Alameri, S. A., Al Hamadi, H., & Shoufan, A. (2022). Unmanned aerial vehicles' remote identification: A tutorial and survey. *IEEE Access, 10*, 87459–87476. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2022.3199909 cyber-defence-campus. (2024). *droneRemoteIDSpoofer: Bluetooth and Wi-Fi based drone Remote ID spoofer (ASD-STAN)* [Yazılım]. GitHub. https://github.com/cyber-defencecampus/droneRemoteIDSpoofer DJI. (2025). *DJI O4 Air Unit series — Specs*. https://www.dji.com/o4-air-unit/specs DJI. (2025). *Your data is not our business: DJI drone security and privacy white paper*. https://content.dji.com/your-data-is-not-our-business/ EASA. (2023). *Easy access rules for U-space (Regulation (EU) 2021/664)*. European Union Aviation Safety Agency. https://www.easa.europa.eu/en/document-library/easy-accessrules/easy-access-rules-u-space ETSI. (2019). *EN 300 328 V2.2.2: Wideband transmission systems; Data transmission equipment operating in the 2,4 GHz band*. European Telecommunications Standards Institute. ExpressLRS. (2025). *ExpressLRS: High performance open source radio control link* [Belgeler]. https://www.expresslrs.org/ FAA. (2021). *Remote identification of unmanned aircraft* (14 CFR Part 89). Federal Aviation Administration, Federal Register 86 FR 4390.

FrSky. (2019). *FrSky Advanced Communication Control Elevated Spread Spectrum — ACCESS protocol release*. https://www.frsky-rc.com/frsky-advanced-communication-control-elevatedspread-spectrum-access-protocol-release/ Geraci, G., Garcia-Rodriguez, A., Azari, M. M., Lozano, A., Mezzavilla, M., Chatzinotas, S., Chen, Y., Rangan, S., & Di Renzo, M. (2022). What will the future of UAV cellular communications be? A flight from 5G to 6G. *IEEE Communications Surveys & Tutorials, 24*(3), 1304–1335. https://doi.org/10.1109/COMST.2022.3171135 Hooper, M., Tian, Y., Zhou, R., Cao, B., Lauf, A. P., Watkins, L., Robinson, W. H., & Alexis, W. (2016). Securing commercial WiFi-based UAVs from common security attacks. *MILCOM 2016 — IEEE Military Communications Conference*, 1213–1218.

https://doi.org/10.1109/MILCOM.2016.7795496 Kamkar, S. (2013). *SkyJack* [Yazılım]. GitHub. https://github.com/samyk/skyjack Kısa Mesafe Erişimli Telsiz (KET) Cihazları Hakkında Yönetmelik. (2012). *Resmî Gazete* (11 Eylül 2012, S. 28408). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/09/20120911-24.htm Kwon, Y.-M., Yu, J., Cho, B.-M., Eun, Y., & Park, K.-J. (2018). Empirical analysis of MAVLink protocol vulnerability for attacking unmanned aerial vehicles. *IEEE Access, 6*, 43203– 43212. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2018.2863237 Liang, O. (2019). *New FrSky air protocol — ACCESS*. https://oscarliang.com/frsky-accessprotocol/ Liang, O. (2026). *Which FPV system should you buy in 2026? Analog, DJI, HDZero, Walksnail, OpenIPC*. https://oscarliang.com/fpv-system/ MAVLink. (2025). *MAVLink developer guide: Packet serialization; Message signing (authentication)*. https://mavlink.io/en/guide/serialization.html Nassi, B., Bitton, R., Masuoka, R., Shabtai, A., & Elovici, Y. (2021). SoK: Security and privacy in the age of commercial drones. *2021 IEEE Symposium on Security and Privacy (SP)*, 1434– 1451. https://doi.org/10.1109/SP40001.2021.00005 NVD. (2025). *CVE-2025-5640; CVE-2025-9020; CVE-2025-15150: PX4-Autopilot MAVLink receiver vulnerabilities*. National Vulnerability Database. https://nvd.nist.gov/ PoPETs. (2024). Selective authenticated pilot location disclosure for Remote ID-enabled drones. *Proceedings on Privacy Enhancing Technologies, 2024*(4).

https://petsymposium.org/popets/2024/popets-2024-0091.pdf PX4. (2025). *PX4 user guide: MAVLink message signing; Video streaming data-link using WiFi in raw mode (WFB-ng)*. https://docs.px4.io/main/en/mavlink/message_signing Regulation (EU) 2019/945 of 12 March 2019 on unmanned aircraft systems and on third-country operators of unmanned aircraft systems. *Official Journal of the European Union*, L 152, 1– 40.

Regulation (EU) 2019/947 of 24 May 2019 on the rules and procedures for the operation of unmanned aircraft. *Official Journal of the European Union*, L 152, 45–71. RUB-SysSec. (2023). *DroneSecurity (NDSS 2023): DJI DroneID decoder* [Yazılım]. GitHub. https://github.com/RUB-SysSec/DroneSecurity Schiller, N., Chlosta, M., Schloegel, M., Bars, N., Eisenhofer, T., Scharnowski, T., Domke, F., Schönherr, L., & Holz, T. (2023). Drone security and the mysterious case of DJI's DroneID. *Proceedings of the 30th Network and Distributed System Security Symposium (NDSS 2023)*. https://doi.org/10.14722/ndss.2023.24217 Semtech. (2020). *SX1280/SX1281 long range, low power, 2.4 GHz transceiver with ranging capability — Datasheet* (Rev. 3.2). Semtech Corporation.

SHGM. (2016). *İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA)* (22 Şubat 2016). Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü.

https://web.shgm.gov.tr/documents/sivilhavacilik/files/mevzuat/sektorel/talimatlar/SHTIHA_REV1.pdf SHGM. (2026). *İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA) yayımlanmıştır* (30 Temmuz 2026). Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü. https://web.shgm.gov.tr/tr/genel-duyurular/7645- insansiz-hava-araci-sistemleri-talimati-sht-iha-yayimlanmistir Team BlackSheep. (2022). *TBS Crossfire R/C system — User manual* (Rev. 2022-08-08). https://www.team-blacksheep.com/media/files/tbs-crossfire-manual.pdf The War Zone. (2025). *Inside Ukraine's fiber-optic drone war*. https://www.twz.com/newsfeatures/inside-ukraines-fiber-optic-drone-war UAS Vision. (2021). *SATCOM integrated Bayraktar TB2S performs first flight* (8 Ocak 2021). https://www.uasvision.com/2021/01/08/satcom-integrated-bayraktar-tb2s-performs-first-flight/ wfb-ng. (2025). *WFB-NG: The next generation of long-range packet radio link based on raw WiFi radio* [Yazılım]. GitHub. https://github.com/svpcom/wfb-ng Yaacoub, J.-P., Noura, H., Salman, O., & Chehab, A. (2020). Security analysis of drones systems: Attacks, limitations, and recommendations. *Internet of Things, 11*, 100218. https://doi.org/10.1016/j.iot.2020.100218 Zeng, Y., Zhang, R., & Lim, T. J. (2016). Wireless communications with unmanned aerial vehicles: Opportunities and challenges. *IEEE Communications Magazine, 54*(5), 36–42. https://doi.org/10.1109/MCOM.2016.7470933 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu. (2004). *Resmî Gazete* (12 Ekim 2004, S. 25611). 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu. (2008). *Resmî Gazete* (10 Kasım 2008, S. 27050).